Читать бесплатно онлайн книгу Кішкентай ханзада
Антуан де Сент-Экзюпери
Кішкентай ханзада
Алматы, 2025
ӘОЖ 821.133.1-93
КБЖ 84 (4Фра)
С 35
Аударған: Зейнеп Қанатқызы
Антуан де Сент-Экзюпери
С 35 Кішкентай ханзада. – Алматы: «Самға» баспасы, 2025. – 96 б.
ISBN 978-601-82329-1-6
«Кішкентай ханзада» – балалар мен ересектер арасындағы шынайы қатынастарды баяндайтын философиялық әңгіме. Әңгіме жазушының өзі ұшқыш ретінде Араб түбегінде апатқа ұшырағаннан кейін, далада кездескен кішкентай баланың (ханзаданың) оқиғасын баяндайды. Ханзада өзінің туған ғаламшарынан, сондай-ақ түрлі ғаламшарларда кездескен ерекше кейіпкерлерден алған өмірлік сабақтары мен тәжірибесін бөліседі.
Кішкентай ханзада әртүрлі әлемдерді аралап жүріп, адамдардың жүрегіндегі шынайы құндылықтарды іздейді. Оның жолында кездесетін патша, есепші, түлкі, гүл т.б. оның болмысын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.
Бұл кітаптың негізгі идеясы – өмірдің қарапайымдылығын, сүйіспеншілікті және достықты бағалау. Сонымен қатар, «Кішкентай ханзада» балалық шақтың таза көзқарасын ересектерге қайта оралту арқылы, олардың өмірдің мәні туралы ойлануына түрткі болады. Кітап оқырманды өз жүрегіне терең үңіліп, әлемді балалардың көзімен көруге шақырады.
Барша оқырман қауымға арналады.
ӘОЖ 821.133.1-93
КБЖ 84 (4Фра)
ISBN 978-601-82329-1-6
© «Самға» баспасы, 2025
Леон Вертуға
Бұл кітапты ересек адамға арнағаным үшін балалардан кешірім сұраймын. Айыбымды жуып-шайғым келеді: бұл ересек адам – менің ең жақсы досым. Оның үстіне ол дүниедегі бар нәрсені, тіпті балаларға арналған кітаптарды да түсіне алады. Ақырында, ол қазір Францияда тұрады, ал қазір онда аштық пен суық. Оған жұбаныш керек. Егер мұның бәрі менің ақталуыма жетпесе, бұл кітапты бұрынғы кезде менің ересек досымның өзі болған балаға арнаймын. Өйткені барлық ересектер алдымен бала болған, бірақ олардың көбі мұны ұмытып қалған. Сондықтан мен арнауымды түзетемін:
Леон Вертуға, оның бала кезіне.
I
Мен алты жасымда «Шынайы оқиғалар» деп аталатын кітаптан қалың ормандар туралы таңғажайып суретті көрген едім. Ол суретте алып жылан – айдаһар – жыртқыш аңды жұтып жатыр екен. Міне, ол сурет мынадай болатын:
Кітапта былай деп жазылыпты: Айдаһар өзінің жемтігін шайнамай, тұтасымен жұтады. Содан кейін ол қозғалуға шамасы келмей, алты ай бойы қорегін қорытып, ұйқыға кетеді».
Мен джунглидегі осындай қызықты оқиғалар туралы көп ойландым да, түрлі-түсті қарындашпен өзімнің алғашқы суретімді салдым. Ол менің №1 суретім болатын. Міне, менің салғаным:
Мен өз туындымды үлкендерге көрсетіп, одан қорқасыңдар ма деп сұрадым.
– Қай жері қорқынышты? Бұл кәдімгі қалпақ қой! – деп қарсы сұрақ қойды олар.
Бұл ешқандай да қалпақ емес еді. Бұл пілді жұтып қойған айдаһар болатын. Сосын мен ересектерге түсінікті болу үшін айдаһардың ішкі көрінісін салдым. Олар әрқашан барлығын түсіндіруді талап етеді ғой. Бұл менің №2 суретім еді:
Үлкендер маған жыландарды ішінен де, сыртынан да салмауға кеңес беріп, географияға, тарихқа, арифметика мен грамматикаға көбірек көңіл бөлуімді айтты. Осылайша, алты жасымда мен суретші болудың жарқын жолынан бас тарттым. Суреттеріме байланысты сәтсіздіктерден соң, өзіме деген сенімді жоғалттым. Үлкендер өздігінен ештеңені түсінбейді, ал балалардың оларға әр нәрсені үнемі түсіндіре беруі жалықтырады.
Сөйтіп, басқа мамандық таңдауым керек болды, сондықтан мен ұшқыш болып шықтым. Барлық дүние жүзін шарлап ұшып шыға жаздадым. География маған көп көмектесті. Бір қарағанда Қытайды Аризонадан ажырата алатынмын. Бұл әсіресе түнде адасып кеткенде өте пайдалы.
Өмірімде көптеген маңызды адамдарды кездестірдім. Ересектер арасында ұзақ уақыт тұрдым. Оларды жақыннан таныдым. Бірақ, шынын айтқанда, бұл олар туралы жақсы пікір қалыптастырмады.
Маған басқалардан ақылдырақ, парасатты болып көрінген ересек адаммен кездескен кезде, мен өзімнің №1 суретімді көрсететінмін. Бұл суретті сақтап, әрдайым өзіммен бірге алып жүрдім. Мен сол адамның шынымен де бір нәрсені түсінетін-түсінбейтінін білгім келетін. Бірақ олар әрқашан: «Бұл – қалпақ қой», – дейтін. Сөйтіп, мен олармен жыландар туралы да, джунгли туралы да, жұлдыздар туралы да айтпайтын болдым. Мен олардың түсінігіне бейімделдім. Олармен бридж, гольф ойындары, саясат пен галстуктар жайлы сөйлесетін болдым. Үлкендер сондай ақылды адаммен танысқанына қатты риза болатын.
II
Осылайша мен жалғыз өмір сүріп жүрдім, ішімдегіні ақтарар жан таба алмадым. Сөйтіп, алты жыл бұрын Сахара шөлінде апатты жағдайда қонуға мәжбүр болдым. Ұшағымның моторында бірдеңе сынып қалған еді. Жанымда механик те, жолаушы да жоқ. Моторды өзім жөндеп көруге бел будым. Өйткені оны жөндей алмасам, ажалым анық еді. Ал ішер суым болса, бір аптаға әрең жетерлік.
Алғашқы түні айналамда мыңдаған шақырым жерде тірі жан жоқ шөл құмның үстіне ұйықтауға жаттым. Мұхит ортасында апаттан кейін тақтай үстінде адасып қалған адам мұндай жалғыз болмас еді. Ал таң қылаң бере мені жіңішке бір нәзік дауыс оятты. Дауыс:
– Өтінемін... маған қошақанның суретін салып берші! – деді.
– Не дейсің?..
– Қошақанның суретін салып берші...
Мен орнымнан жай түскендей атып тұрдым. Көзімді уқалап, жан-жағыма қарадым. Қарсы алдымда кішкентай ғана бір адам таңдана қарап тұр екен. Кейіннен салған суреттерімнің ішінде ең жақсысы осы болатын. Бірақ суретім, әрине, оның шынайы бейнесін жеткізе алмады. Бұл менің кінәм емес. Алты жасымда ересектер маған суретші болмайсың деп сендірген, сол себепті жыланның ішкі-сыртқы көрінісінен басқа ештеңе сала алмадым.
Осылайша, мен бұл ғажайып көрініске көз алмай қарадым. Естеріңізде болсын, мен адам мекенінен мыңдаған шақырым алыста едім. Бірақ бұл кішкентай бала адасып кеткен, шаршаған, қорыққан, аштықтан не шөлден қиналғанға ұқсамады. Оның түріне қарап, елсіз шөл даласында адасып жүрген бала деп еш ойламас едіңіз. Ақыры мен тілімді жұтып қойғандай болдым
