Читать бесплатно онлайн книгу  Поллианна

автор Элинор Портер

Элинор Портер

ПОЛЛИАННА

Алматы, 2026

Кітап және оның авторы туралы бірер сөз

«Поллианна» романы алғаш рет 1912 жылы жарық көрді. Оның авторы — америкалық көрнекті жазушы Элинор Портер (1868–1920). Жазушының өзі бұл дүниеден баяғыда өткен, ал алғашқы оқырмандары бүгінгі күні ата-әже, тіпті арғы ата-әже жасына жеткен. Соған қарамастан, ерекше есімді қыз – Поллианнаның бастан өткерген оқиғалары уақыт сынынан сүрінбей өтіп, ағылшын тілінде оқитын жас оқырманның жүрегіне әлі күнге дейін жақын. Оның мейірімге толы әлемі мен өмірге деген жарқын көзқарасы ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып, оқырманға үміт пен сенім сыйлауды тоқтатқан емес.

Элинор Портер Нью-Гэмпширде дүниеге келген. Оның ата-бабалары – АҚШ-та құрметпен «Олар “Мэйфлауэрмен” келген!» деп айтылатын адамдардың қатарынан. Бала кезінен ол музыканы шексіз жақсы көріп, бәрі оны әнші болады деп ойлайтын. Бостонда музыкалық білімін тәмамдаған соң шынында да шіркеулік және зайырлы хорларда ән салды. Бірақ тұрмысқа шыққаннан кейін музыканы тастап кетті. Кейін Нью-Йоркке қоныс аударады. Сол жерде оның қаламынан бірінен соң бірі әңгімелер жинақтары мен тұңғыш романы – «Пересечь поток» туады. Кейіпкерлері мен жағдаяттарының ширақтылығы, әлемді терең христиандық тұрғыдан пайымдауы жас жазушыға халықтың назарын аудартты. Ал оған шынайы даңқ әкелген шығарма – «Поллианна». Элинор Портер оны Нью-Йорктегі үйдің төбесіне салынған бақта жазған. Автордың айтуынша, мұнан артық жұмыс кабинеті туралы армандаудың өзі артық екен. «Поллианнаны» оқып шыққан жан үшін ойланарлық нәрсе көп…

Қазір «Поллианна» балалар әдебиетінің классикасы деп әлдеқашан мойындалған. Ең таңдаулы баспалар оны Луиза Олкоттың «Кішкентай әйелдері» мен Мэри Доджтың «Күміс конькилерімен» қатар жариялап келеді.

Бұл кітап АҚШ-та да, басқа да көптеген елдерде бірнеше мәрте экрандалды. Поллианнаның жарқын бейнесін әр жылдары түрлі актрисалар сомдады, солардың бірі – әйгілі Мэри Пикфорд. Біз де сенің «Поллианнаны» америкалық және ағылшын құрдастарыңнан кем сүймейтініңе, оның мейірім мен үмітке толы әлемін өз жүрегіңе жақын қабылдайтыныңа кәміл сенеміз.

Баспа үйі

1. Мисс Полли

Маусымның осы таңында мисс Полли Харрингтон ас үйге әдеттегіден сәл тезірек кірді. Сабырлы да салқынқанды мисс Полли үшін бұл соншалық тосын нәрсе еді, ыдыс жуып тұрған Нэнси таңданыстан аузын ашып қалды. Рас, ол мисс Поллидің ас үйінде бар болғаны екі ай ғана қызмет етті, бірақ қожайынның әдетінен айнымайтынын әлдеқашан біліп үлгерген. Бүгін, расында да, мисс Полли асығып жүр екен.

– Нэнси!

– Иә, мэм? – деп Нэнси ыдысын жуа беріп, көңілді дауыспен жауап қатты.

– Нэнси, – бұл жолы мисс Поллидің даусы әлдеқайда қатаң естілді, – мен саған сөйлегенде, жұмысыңды доғарып, мұқият тыңдағаныңды қалаймын.

Нэнси қысылыңқырап, қызарып кетті. Құмыраны үстелге қойды, бірақ оны сүртіп тұрған сүлгі тұтқаға ілініп кетіп, құмыра түсіп кете жаздады. Нэнси одан сайын абдырады.

– Дұрыс айтасыз, мэм, әрине, мэм, – құмыраны қағып алып, міңгірледі ол. – Ыдысты тезірек бітірейін деп жұмысымды жалғастыра бердім. Өйткені өзіңіз жылдам жу дегенсіз.

Қожайын қабағын түйді.

– Жетеді, Нэнси. Мен сенен ештеңені түсіндіруді сұраған жоқпын. Тек ғана мені мұқият тыңдауыңды қалаймын.

– Тыңдап тұрмын, мэм, – деді Нэнси зорға, күрсінісін ішіне жұтып.

«Мына әйелге өмірі жақпайтын шығармын!» – деп қапаланды ол іштей. Нэнси ешқашан өзін жалшылыққа баруға тура келеді деп ойламаған. Бірақ күтпеген жерден жесір қалған шешесі қайғыдан қатты сырқаттанып, Нэнсиден кіші тағы үш баласы бар отбасын біреу асырауы керек болды. Сол себепті төбедегі Үйдің үлкен асүйіне жұмысқа орналасқан Нэнси қатты қуанды.

Нэнси мен туыстары төбедегі Үйден алты миль жердегі Корнер деген жерде тұратын, ал мисс Полли Харрингтон жайында қыздың білетіні – оның Харрингтондар қонысының жалғыз иесі әрі қаланың ең ауқатты тұрғындарының бірі екендігі ғана. Екі айдың ішінде Нэнси мисс Харрингтонды әжептәуір танып үлгерді. Қожайын әйел – қатаң қабақты, сұсты көзқарасты, қаталдау адам екен. Еденге пышақ түсіп кетсе немесе есік тарс жабылса, бір қасірет орын алғандай, кез келген ретсіздікке қабағын түйе қалатын. Бірақ пышақ, есік және басқа да заттарға ештеңе болмаған күнде де мисс Поллидің қабағы ашылып, жадырай қоймайтын.

– Таңертең істейтін әдеттегі шаруаңды бітірген соң, – деді мисс Полли сөзін сабақтап, – шатырдағы шағын бөлмені ретке келтір. Ондағы бар сандық пен жәшікті шығарып ал, еденін әбден сыпырып-жуып, сол жерге төсек қой.

– Жарайды, мэм. Ал шығарғандардың бәрін қайда қоямын?

– Шатырдың басқа жағына апарасың… – Мисс Полли ойланып қалды да, сосын:

– Сірә, бәрін бірден айта салғаным дұрыс болар, Нэнси. Мұнда менің жиен сіңлім мисс Поллианна Уиттиер келеді. Ол он бірде, Нэнси. Ол осы бөлмеде жататын болады, – деді.

– Ой, мисс Харрингтон! Мұнда қыз бала келе ме! Қандай жақсы! – деп шаттанды Нэнси. Кішкентай қыздардан үйге қаншалықты қуаныш кіретінін ол жақсы білетін.

– Жақсы ма? – деп мисс Полли мардымсыз жауап қатты. – Мен олай демес едім. Әрине, оған қолдан келгеннің бәрін жасаймын. Парыз бен кішіпейілділік сезімі менде жетер деп үміттенемін.

Нэнси тағы да қызарып кетті.

– Әрине, мэм. Мен тек үйде бала болса, сізге қуаныш әкелер дегім келген.

– Жылы сөзіңе рақмет, қымбаттым, – деді мисс Полли салқын үнмен, – бірақ менің өмірімде енді бірдеңе болуы керек деп ойламаймын.

– Бірақ сіз өзіңіз оның осында келгенін қалапсыз ғой, – деп сыр бермеді Нэнси. Егер өзі тырыспаса, бейтаныс бала бұл үйде жылы шырай көрмейтінін сезініп тұр еді.

Мисс Полли иегін қыбыр еткізіп, қызметшісін менсінбей шолып өтті.

– Әлбетте, Нэнси. Тек неге менің әпкемнің ақымақтықпен тұрмысқа шығып, меніңше онсыз да адамға толып тұрған мына дүниеге тағы бір бала әкелгенін түсінбеймін... Неге мен, сенен сұрайыншы, біреуді тәрбиелегім келуі тиіс? Жоқ, қымбаттым, мәселе менің қалап-қаламауымда емес. Жай ғана менде, өзгелерге қарағанда, борыш сезімі өте жоғары. Тағы да еске салайын, Нэнси, бөлмені дұрыстап жина да, бұрыш-бұрышын жақсылап сыпырып шығуды ұмытпа, – деп сөзін аяқтады да, шалт бұрылып, асүйден шығып кетті.

– Құп, мэм, – деп сыбырлады Нэнси соңынан, сосын күрсініп алып, ыдыс-аяғына қайта кірісті.

Өз бөлмесіне оралған соң мисс Полли өміріне күтпеген өзгеріс әкелген хатты қолына алды. Хат Қиыр Батыстағы шағын қалашықтан келіпті. Мисс Полли конвертке тағы да барлай қарады, әлі де хат өзіне емес шығар деп үміт артқандай. Бірақ конверттің бетінде «Мисс Полли Харрингтон, Белдингсвилль, Вермонт» деп тайға таңба басқандай жазылып тұр. Мисс Полли екі бүктелген парақты суырып алды. Мәтінді жатқа білетін.

Құрметті ханым!

Қайғылы хабарды жеткізуге мәжбүрмін, құрметті Джон Уиттиер екі апта бұрын бақилық болды. Сізге мәлім болар, марқұм шағын бір шіркеуде пастор-миссионер қызметін атқарған және шағын жалақы алған. Сол себепті ол артында тек бірнеше кітаптан тұратын шағын ғана дүние қалдырды. Осылайша, оның он бір жасар қызы – жалғыз перзентінің алдағы тағдыры мүлде беймәлім күйде қалып отыр.

Мырза Джон Уиттиер маған оның мезгілсіз қаза тапқан жұбайы сіздің туған әпкеңіз екенін айтты. Сондай-ақ ол сіздердің әулеттеріңіздің өзара достық қарым-қатынаста болмағанын да түсіндірді. Соған қарамастан, қайтыс болар алдында ол сіздің, марқұм әпкесінің құрметі үшін, қыз баланы қамқорлығыңыздан тыс қалдырмай, өзіңізге алып, лайықты тәрбие бересіз деп үміт артты. Сол себепті сізді мазалауға бел будым. Бұл хат сіздің қолыңызға тигенше қыз жолға шығуға әзір болады, әрі бәрі сіздің шешіміңізге байланысты. Егер ол оң болса, бәріміз сізге айрықша ризалық білдіреміз. Және жалғыз өтінішіміз – ондай жағдайда жауабыңызды кідіртпеңіз. Өйткені дәл сіздің жаққа бет алған бір ерлі-зайыптылар бар, мен қызды соларға сеніп тапсыра алатын едім. Солармен бірге ол Бостонға дейін жетіп, одан әрі Белдингсвилль пойызына отырғызылар еді. Әрине, келетін күнін және пойыз нөмірін қосымша хабарлаймыз. Құрметті ханым, жақын арада оң жауап беретініңізге зор үміт артамын.

Ізгі ілтипатпен, Иеремия О. Уайт.

Мисс Полли қабағын түйе отырып хатты қайтадан конвертке салды. Ол кеше-ақ мырза Иеремия О. Уайтқа қызды әрине өзіне алатынын растап, жауап берген болатын. «Егер адамда борыш сезімі мендегідей күшті болса, – деп масаттана ойлады ол, – басқаша істеуі мүмкін де емес».

Мисс Полли жиырма жасар әпкесі Дженнидің, ата-анасының қарсылығына қарамай, өз дегенінен қайтпай жас пасторға тұрмысқа шыққанын есіне алды. Шын мәнінде оған бай біреу көңіл білдірген, үйдегілер Дженни соны таңдауы керек деп санаған. Бірақ Дженни ол жайында естігісі де келмеді. Бай жігіт оның ойынша кедей, есесіне жүрегі алаулап тұрған пастормен салыстырғанда жолда қалып қоятын. Дженни қоғамдағы орнына ой жүгіртпестен жастық дәурен мен махаббатты таңдады. Қысқасы, ол миссионердің жары болып, онымен бірге Оңтүстікке кетті.

Сол кезден бастап ата-анасы онымен қарым-қатынасты үзді. Ол уақытта мисс Полли небәрі он бес жаста ғана еді, бірақ бұл оқиғаны ол ұмытқан жоқ. Ата-анасы миссионердің отбасына қатысты ештеңені білгісі келмеді. Дженни біраз уақыт татуластыруға тырысып көрді, тіпті тірі қалған жалғыз қызын (қалған балалары шетінеп кеткен) әпкелері Полли мен Аннаның құрметіне Поллианна деп атады. Бірақ осыны хабарлаған хатқа да туғандары жауап қатпады. Дженниден қайтып хат келмеді. Ал бірнеше жылдан соң Қиыр Батыстағы шағын қаладан пастордың әйелінің қазасы туралы қысқа жазба жетті.

Бірақ төбедегі үйдің тұрғындарын да уақыт аямады. Астында жайылып жатқан аңғарға көз тастап тұрып, мисс Полли соңғы жиырма бес жылда бастан өткергенін түгел шолып өтті. Енді ол қырыққа келді, бұл дүниеде мүлде жалғыз қалды. Әкесі, шешесі, әпкелері – бәрі бақилық. Көп жылдан бері ол осы алып үйдің де, әкесінің мұраға қалдырған мол дәулетінің де жалғыз қожайыны өзі еді. Кейбір таныстары оның жалғыздығына ашықтан-ашық жанашырлық танытатын. Кейбірі тіпті үйіне құрбы яки серіктес алуды да ұсынатын. Ал мисс Полли өзгелердің ортасын аңсамайтынын, қайта, тыныштық пен мамыражай өмірді ұнататынын айтып сендіріп келді. Енді, міне…

Баяғыша түнеріп, ернін қатты жымқыра мисс Полли орындықтан тұрды. Әрине, мақтанар жайы бар-ды. Ол тағы да өзіне «борыш сезімі жеткілікті дамығанын әрі сол сезімге сай өмір сүрер жігері барын» дәлелдеді. Бірақ Поллианна… Балаға осындай әбес атты да қоя біледі екен!

2. Қарт Том мен Нэнси

Нэнси шатырдағы бөлмені құлшына қырып-тазалап жуа берді. Әсіресе бұрыштарға айрықша мән берді. Бұл шын мәнінде үлкен еңбек еді. Алайда оның осы іске салып жатқан күш-жігері оның ықыласынан гөрі, ашуын көрсетіп тұрды. Иә, иә, дәл ашуын, өйткені қожайынына сырттай мойынсұнғыш, құрметшіл көрінгенімен, Нэнси мүлдем көнгіш пенде емес-тұғын.

– Әттең, оның жан дүниесінің қуыс-қалтарысында не жатқанын жарыққа шығара алсам ғой! – деп ол ашына сыбырлады да, бүкіл күйігін бұрыш-бұрыш пен саңылаулардағы шаңды суырып алатын қырғышына салды. – Сол қуыс-қалтарыстың бәрін тазалар едім, – деп жалғастырып, еденді бұрынғыдан бетер долдана қырып. – Қалай ғана ойына бейшара баланы осындай бөлмеге тықпақшы екен! Жазда мұнда пештей ыстық, ал қыста керісінше, сол пеш жетіспейді бұл жерге. Оның үстіне бұл үйде бос тұрған қаншама бөлме бар! «Онсыз да адамға лық толы дүниеге бала сыйлау!» – деп ол қожайынның сөзін қаһарлана келеке етті. – Оның ар-ұят дегені өзі қайда кеткен?!

Нэнси шүберекті қатты сығып жіберді, тіпті саусақтарын шығарып ала жаздады.

– Дүниеде, бәлкім, расымен-ақ адамдар тым көп шығар, – деп тағы да күңк етті ол, – бірақ көптік ететіндер балалар емес, осындай қатыгез жандар!

Жинастырып болған соң, Нэнси шағын бөлмеге наразылықпен көз жүгіртті.

– Әйтеуір, өз жұмысымды асқан ұқыптылықпен бітірдім, – деп демін алды. – Енді мұнда тозаңның түйірі де жоқ. Шынын айтқанда, – ол көңілсіз жымиды, – мұнда басқа ештеңе де жоқ. Байғұс балақай! Айтары жоқ, жалғыз жанға әдемі-ақ орын!

Қайтадан қаһарланып, бөлмеден шыға бере Нэнси есікті бар күшімен тарс жапты.

– Ой! – деп ол бірден есіне алды. Бірақ қазір үйдегі дабыр үшін қожайыннан сөгіс естимін бе дегеннің өзі оны үрейлендірмеді. – Маған бәрібір, – деп күбірледі Нэнси. – Тіпті жақсы. Есікті қалай тарс жапқанымды естісін!

Сол кеште, қолы босаған сәтін пайдаланып, Нэнси Харрингтондарда көп жыл еңбек еткен бағбан қарт Томды іздеп тапты. Оны гүл бағының қасында кезіктірді. Белі бүгіле қария Том гүлдерін баптап отыр екен.

– Том мырза, – деп бастады Нэнси. Ол тез айналасына көз тастап, екеуін ешкім бақылап тұрмағанына көз жеткізген соң, сөзін жалғай берді: – Білесіз бе, Том мырза, мисс Поллиге бір қыз келе жатыр. Ол осында тұратын болады.

– Қандай қыз? – деп қарт кісі белін әрең жазып сұрады.

– Сондай. Ол мисс Поллидің үйінде тұрады.

– Одан да ертең күн шығыс жаққа батады деп айтсаңшы.

– Мен шынымен айтып тұрмын, Том мырза. Маған мұны мисс Поллидің өзі айтты. Ол қыз – оның жиені, жасы он бірде.

Қарт таңданыстан мелшиді.

– Па, шіркін! – деді ол, кенет күңгірт тартқан көздері ерекше мейірімге толып жарқ етіп.

– Мүмкін емес, – деп, дауыстап ойланғандай жалғастырды ол. – Әйтсе де, иә. Иә, солай болуға тиіс. Басқа кім болушы еді. Қалған екеуі ешқашан да тұрмысқа шықпаған… Нэнси! – деп қуана айқай салды ол. – Бұл, сірә, мисс Дженнидің кішкентай қызы болар. Құдай-ау, соны көруді маңдайыма жазыпты-ау! Шынымен оны көре алармын ба?

– Ал мисс Дженни деген кім?

– Ол ет пен сүйектен жаралған періште болатын, – деп Том нәзік үнмен сыбырлады. – Бірақ байырғы қожайындар үшін ол жай ғана тұңғыш қыздары еді. Жиырма жасында күйеуге шығып, көшіп кетті. Оның бірнеше бала туғанын естігенмін, бірақ соңғы қызынан өзгенің бәрі шетінепті. Міне, шамасы бізге келе жатқан сол қыз.

– Жасы он бірде.

– Әбден мүмкін, – деп қарт басын құптай изеді.

– Білесіз бе, Том мырза, ол оны шатырға орналастырмақ. Бұған қалай ғана ұялмайды? – деді Нэнси ашулана, қожайынның үйіне онша ықылассыз көз тастап.

Қарт Том қабағын түйді. Алайда сәлден соң ерні мысқылдай жымиды. – Мисс Поллидің балаға қалай үйренісерін елестете алмаймын, – деді. Нэнси менсінбей мұрнын шүйірді.

– Ал мен болсам, баланың мисс Поллимен қалай тіл табысатынын елестете де алмаймын, – деп шорт кесті ол.

Қарт күліп жіберді. – Сен мисс Поллиді онша жақтыра қоймайтын секілдісің.

– Оны біреу жақсы көре алады ма деп ойлап көріңіз, – деп мұңайыңқырап жауап берді Нэнси.

Том оған біртүрлі таңдана қарады да, қайтадан гүл бағына еңкейді.

– Әрине, сен мисс Поллидің махаббат хикаясын естімеген де шығарсың, – деді ол баяу.

– Махаббат хикаясы ма? Мисс Полли ме? – деп бағбанға көзі шарасынан шыға қарады Нэнси. – Онымен сондай нәрсе болады деп ешқашан ойламаппын.

– Түсінем, түсінем, – деп басын изеді қарт. – Дегенмен, солай болған. Ал оның сүйіктісі әлі күнге дейін біздің қаламызда тұрады.

– Том мырза, ол кім сонда?

– Мұны саған айтуға менің хақым жоқ. Қария қожайынның үйіне тәкаппарлана көз тастады. Оның тұла бойынан дәл сол сәтте талай жыл осы әулетке қызмет еткен, отбасының мүддесін бәрінен жоғары қоятын ескі қызметшінің беделі есіп тұрғандай еді.

– Апыр-ай… – Нэнси әлі де селт ете алмай тұрды. – Мисс Полли мен ғашығы?!

Қарт Том қызға ойлы көзбен қарады.

– Оны мендей көптен білсең, бұл саған тіптен тосын болмас еді, – деді ол. – Маған сен, ол өте сұлу болатын. Тіпті қазір де керім көрінер еді, егер кәрі кемпірше көйлек кимей, шашын түймей жүрсе.

– Мисс Полли? Ол сұлу болған ба? – деп таңырқауын қоя алмады Нэнси.

– Иә, егер ол қазір де бұрынғыдай шашын жайып, гүлді тақия, ақ шілтерлі көйлек кисе, оған өзің де бірден көз жеткізер едің. Ол әлі қартайған жоқ, Нэнси.

– Қартаймаған? – деп кекете күлді Нэнси. – Онда айтарым, мистер Том, ол кәрі кемпірдің образын керемет алып шығады.

– Білем, қарағым. Ол ғашығымен айырылысқалы осындай болды, – деді қария. – Содан бері тікенектің өзімен ғана қоректенетіндей, қатқыл, ашулы боп кетті…

– Дәл солай, – деп ашына қосты Нэнси. – Не істесең де, көңілі толмайды. Маған осынша жақсы ақы төлемесе және үйдегілер сонша мұқтаж болмаса, оның қолына жұмысқа бармас едім. Бірақ әйтеуір бір күні шыдамым таусылып, бәрін бетіне айтам. Онда бұл үймен қоштасуыма тура келеді. Айтайын дегенім сол, Том мырза, шыдамаймын. Міне, айтарым осы.

Қарт Том Нэнсиге мұңая қарады.

– Түсінемін, – деді ол сабырмен. – Айтқандарыңда таңданарлық ештеңе жоқ. Бірақ маған сен, олай істеу – ең оңайы. Бұл – дұрыс жол емес, балам. Дұрыс емес. Сөйтіп, ол тағы да гүлзарына еңкейді.

– Нэнси! – деген қатаң дауыс естілді. – Келе жатырмын, мэм, – деп бәсең үнмен тіл қатқан Нэнси үй жаққа жүгіре жөнелді.

3. Поллианнаның келуі

Арада біраз уақыт өткенде жеделхат келді. Онда Поллианнаның ертең, маусымның жиырма бесінде, сағат төртте Белдингсвилльге келетіндігі хабарланған. Жеделхатты оқып болған соң мисс Полли қабағын түйіп, шатырдағы бөлмеге беттеді. Ол бөлмені қазымырлана шолып шықты. Ішінде шағын, тап-таза болып жиналған төсек, екі қатты орындық, айнасыз комод және кішкентай үстел бар еді. Терезелерде перде жоқ, қабырғаларға бірде-бір сурет салынбаған. Күні бойы күн күйдірген шатырдан бөлме пештей ысып, қапырықтанып тұр, терезелерде шыбын-шіркейге қарсы тор болмағандықтан, оларды жабық ұстауға тура келіп, тіптен ыси түскен. Әйнекке әлдене гуілдеп соғылып қояды – ірі шыбын екен.

Мисс Полли терезені сәл көтере бере, шыбынды шап беріп ұрып, далаға лақтырып жіберді де, раманы қайтадан мықтап жапты. Сосын орындықты түзей салып, қабағы сол түйілген күйі бөлмеден шықты.

Лезде ол асүйдің есігінің түбіне аялдады.

– Нэнси, – деді ол. – Мисс Поллианнаның бөлмесіне бардым да, бір шыбын көрдім. Әйтеуір біреу терезені ашқан сияқты. Шыбын-шіркейге қарсы торға тапсырыс бергіздім. Бірақ олар әзір болмай тұрып мисс Поллианнаның бөлмесіндегі терезелер ашылмасын, қадағалап жүр. Ертең сағат төртте менің жиенім келеді. Оны стансыдан қарсы алғаныңды қалаймын. Тимоти ашық күйме арбаны жегіп қояды, сен сонымен бірге барасың. Жеделхатта былай делінген «Сарғыш шаш, қызыл шаршы торлы мақта көйлек және сабан қалпақ». Бұған қосарым жоқ. Дегенмен, оны өзің де танырсың деп ойлаймын.

– Жақсы, мэм, бірақ… сіз…

Нэнсидің міңгірлегенінен не айтқысы келгенін мисс Полли оп-оңай ұқты.

– Жоқ, – деп шорт кесті ол, – мен бармаймын. Мұның еш қажеті жоқ. Бәрі түсінікті ме? – деді. Сөйтіп, артына бұрылып, мисс Полли асүйден өз парызын орындағандай күйде шықты. Оның пікірінше, жиенін қарсы алуға дайындық барынша ұтымды аяқталған еді.

Ол асүйден шыға салысымен-ақ, дәл сол мезетте үтіктеп отырған Нэнси үтікті сүлгінің бетіне бар күшін сала басып жіберді.

– «Сарғыш шаш, қызыл шаршы торлы мақта көйлек және сабан қалпақ». «Бұған қосарым жоқ. Дегенмен, оны өзің де танырсың», – деп қожайынның даусын салып кекетті ол. – Мен сіздің орныңызда болсам, ұялғаннан өлер едім, мисс Полли. Жалғыз ғана жиенім маған бүкіл құрлықты кесіп өтіп келсе, ал мен ол жайында дым білмесем және оны қарсы алуға барғым да келмесе! Не деген масқара. Дәл солай масқара деймін.

Нэнси әбден ашуға мініп, жазықсыз сүлгілерге ұзақ уақыт өкпесін айтты.

Ертеңіне, дәл төртке жиырма минут қалғанда, Тимоти екеуі ашық күймемен үйден шықты. Тимоти – кәрі Томның ұлы, қалада жиі айтылатындай, кәрі Том мисс Поллидің оң қолы болса, Тимоти – сол қолы. Ол ақжарқын, келбеті ерекше тартымды жас жігіт еді. Нэнси мисс Поллидің қолында жуырда ғана жұмыс істей бастағанына қарамастан Тимотимен достасып үлгерген, әр көрген сайын онымен әңгіме-дүкен құратын. Алайда дәл қазір мисс Полли жүктеген міндеттен толқып тұрғаны соншалық, тіпті сөйлей де алмады, бұл Тимотиді таңғалдырып, олар стансыға дейінгі жолдың көбін үнсіз жүріп өтті. Ақыры жеткен кезде Нэнси күймеден қарғып түсіп, перронға асықты. «Сары шаш, қызыл торкөз мақта көйлек және сабан қалпақ», – деп, Поллианна деген қыздың қандай боларын қайта-қайта көз алдына елестетіп, ішінен тынымсыз қайталай берді.

Тимоти Нэнсиді перронда қуып жетті.

– Білесіз бе, – деді оған Нэнси, – ең дұрысы, Поллианна жуас, ақылды болып, еденге пышақ түсірмей, есіктерді тарс жаппайтын қыз болса екен.

– Егер ол басқаша болып шықса, бәріміздің күніміз не боларын білмеймін, – деп күліп жауап қатты Тимоти. – Тек бір елестетіп көрші, Нэнси, бір шаңырақ астында мисс Полли мен қыңыр бала! Ой! – деп кенет дауыстап жіберді. – Пойыз келіп қалды! Ысқырықты естіп тұрсың ба?

– Білесің бе, Тимоти, – деп Нэнси буын-буыны босап, перронның ана басына қарай жүгіріп бара жатып, –мені осы жерге жібергені тіпті масқара болды, – деді. Оған сол жақтан біздің шағын стансыда пойыздан түсетін жолаушыларды жақсырақ шолуға болатындай көрінді.

Көп ұзамай Нэнси оны көріп қалды. Екі сары бұрым, беті толған секпіл, бір нәрсені ынтыға іздеген көздер… Оның үстіне, қызыл торкөз көйлек пен сабан қалпақ. Әрине, бұл – Поллианна!

Нэнси біразға дейін тұрған орнынан қозғалмай қалды, тізесіндегі дірілді басу қажет еді. Сәл-пәл сабырға келіп, қызға таяды.

– Сіз мисс Поллианнасыз ба? – деп сұрады. Сол сәтте торкөз жеңді екі қол оның мойнын қапсыра құшақтап, Нэнси тұншыға жаздады.

– Ой! Мен сондай қуаныштымын! Сізді көргеніме сондай қуаныштымын! – деп Поллианна Нэнсидің дәл құлағына айқайлап жіберді. – Әрине, мен Поллианнамын. Мені қарсы алуға келгеніңізге қуаныштымын. Мен осыны қатты армандадым!

– Армандадың ба? – деп, бұл сөзге селк еткен Нэнси қайталап сұрады. Нэнси Поллианна оның бар екенін біліп қана қоймай, өзін тіпті ол қарсы алса екен деп армандағанын еш түсінбеді.

– Армандадың ба? – деп, сырғып кеткен қалпағын орнына келтіре жүріп, Нэнси екінші рет сұрады.

– Иә. Жол бойы сіздің қандай адам екеніңізді елестетумен болдым, – деп қыз шаттана жауап берді. Сосын аяғының ұшымен тұрып, Нэнсиді барлай қарап шықты. – Міне, енді көрдім! Сіздің қандай екеніңізді көрдім. Сіздің осындай болғаныңызға қуаныштымын.

Нэнси ұялып, өзін қалай ұстарын білмейді. Дәл сол сәтте қастарына Тимоти келгенде ғана ол сәл еңсесін тіктеді.

– Ал мынау біздің Тимоти, – деді ол тіпті естілер-естілмес дауыспен. – Чемоданың бар ма, Поллианна?

– Әрине, бар, – деді қыз салмақпен. – Оны маған «Әйелдер көмегі» алып берді. Жаңа чемодан. Рас, бұл олардың үлкен жомарттығы емес пе? Олар шіркеуге кілем алғылары келген. Әрине, чемоданның орнына қанша қызыл кілем алуға болатынын білмеймін, бірақ, сірә, алтарьдың жартысына жетер еді. Сіз де солай ойлайсыз ба? Менің сөмкемде кішкентай бір қағаз бар. Грей мырза мұны түбіртек деді, мен оны сізге беруім керек, ал сіз менің чемоданымды аласыз. Грей мырза – миссис Грейдің күйеуі. Олар пастор Каррдың жұбайының туыстары. Біз Алыс Батыстан бірге келдік. Білесіз бе, олар неткен керемет жандар! Міне, түбіртек те осында! – деп, ол сөмкесінен қағазды суырып көрсетті.

Осы тұста Нэнси еріксіз терең дем алды. Мұндай ұзақ сөзден кейін біреудің солай етуі керек сияқты көрінді. Сосын Тимотиге ұрлана көз тастады. Алайда ол бұрылып кетіп, екеуінің көз түйістіруге шамасы келмеді.

Содан соң олар Поллианнаның чемоданын алып, күймені қалдырған жерге барды. Чемоданды артына қойды, ал Поллианна Нэнси мен Тимотидің ортасына, орындыққа қысыла отырды. Бәрі жайғасып жатқанда Поллианна тынымсыз сөйлеп не бірдеңе сұрап отырды. Әуелде Нэнси үлгеріп жауап беріп отырды, бірақ көп ұзамай шаршап, қалжырағаннан ләм-мим демей қалды.

– Қандай әдемі! – деп жылдамдата сөйледі Поллианна. – Алыста ма? Маған күймемен жүру сондай ұнайды! Бірақ егер алыс емес болса, онша өкінбеймін, өйткені қайда баратынымызды көретініме сондай қуаныштымын. Ой, мына көше қандай әдемі! Бұл жердің әдемі екенін мен білгем! Маған әкем айтатын…

Осы сөзге келгенде тамағы түйіліп, ол кілт тоқтап қалды. Нэнси оған қарап, көзіндегі жасты байқап қалды. Бірақ бір сәттен соң-ақ Поллианна өзін толық жинақтап, жаңа қарқынмен тағы да сайрай жөнелді.

– Әкем маған сіздің қалаңыз туралы айтатын, ал миссис Грей менің неге қызыл торкөз көйлек киіп жүргенімді сіздерге түсіндіруім керек деді. Ол бұл сіздерге қызық болып көрінер деп айтты. Бірақ Миссияға түскен соңғы қайырымдылықтардың ішінде бір де бір қара көйлек болмай шықты. Онда тек қара барқыт көйлектің үстіңгі бөлігі ғана болды. Бірақ пастор Каррдың әйелі оның маған мүлде лайық еместігін айтты, әрі оның шынтақ тұсы мен бүгілген жерлері тозып та қалыпты. Мұны көрген соң Әйелдер көмегінің бір бөлігі маған қара көйлек пен қалпақ сатып алмақ болды, ал екінші бөлігі бұл ақшаны шіркеуге қызыл кілем алуға жұмсауды ұйғарды, ал миссис Уайт бәлкім, солай істеген дұрыс та шығар деді. Ол маған қара киім киген балалар ұнамайды, – деді. Яғни, оған балалардың өзі емес, оларды қара киімге киіндіретіні ұнамайды.

Поллианна демін алды. Үзілісті пайдаланып, Нэнси үлгеріп: – Меніңше, көйлектің түсі маңызды емес, – деп қыстырып өтті.

Поллианна «Сіздің бұған дәл мендей қарайтыныңызға қуаныштымын», – деді де тамағы тағы да түйіліп қалды.

– Әрине, – деді ол мұңая, – қара киіммен маған қуану әлдеқайда қиын болар еді…

– Қуану?! – деп дауыстап жіберді Нэнси. Поллианнаның сөздері оны таңғалдырғаны сонша, ол оның сөзін аяқтатпады.

– Иә, қуану, – деп сабырлы жалғастырды Поллианна, – мен әкемнің қазір жұмақта екеніне қуанып жүрмін ғой. Ол енді анаммен және өзге балаларымен бірге. Әкемнің өзі маған қуануым керек деп айтатын. Бірақ бәрібір қуану өте қиын. Тіпті қызыл көйлегім бар болса да. Өйткені ол маған сондай керек. Ол жақта, анам мен әлгі балалардың қасында Құдай мен періштелер бар, ал менде Әйелдер көмегінен өзге ешкім қалмады. Бірақ енді маған оңайырақ болады деп сенемін. Өйткені енді менде сіз барсыз, Полли тәте! Сіздің бар екеніңізге сондай қуаныштымын!

Осы тұста кішкентай бейшараға жанашырлықпен құлақ салып отырған Нэнсидің көңіл күйін үрей алмастырды.

– Қымбатты Поллианна! Сен қателестің! Мен сенің тәтең Полли емеспін. Мен бар болғаны Нэнсимін.

– Сіз – Полли тәте емессіз бе? – деп абдырай сыбырлады қыз.

– Жоқ, мен Нэнсимін. Мені тәтеңмен шатастыруға болады деп ешқашан ойламаппын. Екеуміздің ортақ ештеңеміз жоқ та шығар.

Тимоти жұдырығын аузына басып жасырын күліп қойды, бірақ бұл жағдай Нэнсиді қатты ашындырғандықтан, оның әзілге зауқы болмады.

– Онда сіз кімсіз? – деді Поллианна. – Сіз Әйелдер көмегіндегі ешкімге ұқсамайсыз.

Тимоти өзін ұстай алмай, ақыры қарқылдай күліп жіберді.

– Мен Нэнсимін. Мисс Поллидің қызметшісімін. Үйдегі ірі киімдерді жуу мен үтіктеуден басқа барлық жұмысты мен істеймін. Ол – миссис Дерджиннің міндеті.

– Ал жалпы Полли тәте бар ма өзі? – деп қыз алаңдай сұрады.

– О, бұған күмәнданбауыңа болады, – деп оны Тимоти қостады. – Бар болғанда қандай! Поллианна сол сәтте-ақ жұбанып қалды.

– Е, онда бәрі дұрыс екен, – деді ол шаттанып.

Бір-екі минуттай олар үнсіз жүрді. Содан кейін Поллианна тағы да тіл қатты:

– Шындығында, оның мені қарсы алуға келмегеніне де қуаныштымын. Өйткені сонда мен оны қазірдің өзінде танып қояр едім, ал әзірше мен оны әлі танымаймын. Оның үстіне, енді менде сіздер барсыздар.

Нэнсидің ду етіп беті қызарып кетті. Тимоти дереу оған бұрылды.

– Жас бикеш саған неткен нәзік комплимент айтты! – деді ол күлімсіреп. – Мен сенің орныңда болсам, оған рақмет дер едім. Неге үндемейсің, Нэнси?

– Мен жай ғана мисс Полли туралы ойлап отыр едім, – деді ақыры қатты абыржыған Нэнси.

– Мен де сол туралы ойлап келемін, – деп шаттана жалғады Поллианна. – Маған сондай қызық! Білесіз бе, ол – мендегі жалғыз ғана тәте, ал мен оның ұзақ уақыт бойы бар екенін де білмей жүрдім. Кейін әкем ол жайында айтып берді. Ол маған оның жота басындағы әсем үйде тұратынын айтқан.

– Дұрыс, – деді Нэнси. – Қарашы. Анау жасыл жапқыштары бар үлкен ақ үйді көріп тұрсың ба?

– Ой, қандай әдемі! Айналасы тұнып тұрған ағаш пен көгал екен! Мен мұншама көп жасыл түсті бір жерде бұрын-соңды көрмеппін! Нэнси, менің Полли тәтем бай ма? – деп сұрады Поллианна.

– Иә, мисс.

– Ой, қандай қуаныштымын! Әрине, ақша көп болған керемет шығар! Бізде ешқашан көп ақша болған емес! Біз танығандардың ішінде де жоқ еді. Тек Уайттар ғана әжептәуір ауқатты. Әр бөлмесінде кілем бар, ал жексенбі күндері балмұздақ жейді. Ал Полли тәтемде жексенбі сайын балмұздақ бола ма?

Нэнси басын шайқады. Ол Полли тәтенің жексенбіде балмұздақ жеп отырғанын көз алдына елестетіп көрді де, күлкі қыса бастады. Ерні дірілдеп, өзі Тимотимен қулана көз түйістірді.

– Жоқ, мисс, тәтеңіз, шамасы, балмұздақты ұната қоймайды. Әйтеуір, мен ол кісінің дастарқанынан ондайды көрген емеспін.

Поллианнаның жүзінен таңданыс байқалды.

– Ой, ұнатпай ма? Өкініштісін-ай! Балмұздақты қалайша ұнатпауға болады, түсінбеймін? Енді менің ішім ауырмайтын болды, бұған да қуана аламын. Миссис Уайттың үйінде мен сонша балмұздақ жейтінмін де, кейін ішім жиі ауырып қалатын. Ал Полли тәтемде кілемдер бар ма?

– Кілемдер бар, – деп құптады Нэнси.

– Әр бөлмеде ме?

– Иә, бәрінде дерлік, – деді Нэнси де, кенет қабағын түйіп қалды. Ол шатырдағы кішкене бөлмені есіне түсірді – онда, рас, кілем жоқ еді.

– Ой, қандай керемет! – деп дауыстады Поллианна. – Мен кілемдерді сондай жақсы көремін. Бізде олар болған емес. Тек екеу-ақ, оның өзі тым кішкентай. Олар бізге қайырымдылықтан тиген. Біреуінде сияның толып жатқан дақтары бар еді. Ал миссис Уайттың қабырғаларында картиналар ілулі тұратын. Сондай әсем картиналар еді! Онда тізерлеп отырған кішкентай қыздар, мысықтың баласы, қозылар және арыстан салынған. Әрине, бәрі қосақталып емес, бөлек-бөлек. Інжілде арыстан мен қозылар бір күні бірге болады делінген ғой, бірақ миссис Уайттың картиналарында әзірге бәрі бөлек. Меніңше, әдемі картиналарды ұнатпау мүмкін емес, солай ма?

– Мен… мен білмеймін, – деді Нэнси, даусы дірілдеп.

– Ал мен картиналарды өте жақсы көремін, – деді қыз сөзін жалғап. – Біздің үйде картина болмаған, өйткені қайырымдылықпен берілетін заттардың ішінде олар өте сирек кездеседі. Тек бірде ғана екеуі бұйырған. Бірақ біреуі сондай жақсы болып шықты да, әкем оны сатып, маған етік әперді. Екіншісі сондай қаусап тұрған екен, қабырғаға іліп үлгермей-ақ, жақтауы быт-шыт болды. Мен қатты жыладым… Енді тіпті үйімізде әдемі заттардың болмағанына да қуанамын. Өйткені енді Полли тәтемдегі бар нәрселер маған одан да қатты ұнайтын болады. Себебі мен оларға әлі үйреніп үлгергем жоқ. Білесіз бе, сол уақытта тек оңып кеткендерін бергеннен кейін, қайырымдылық ішінен тауып алған жаңа түрлі-түсті таспалар секілді. Ой, мына үй шынымен керемет екен! – деп, Поллианна кенет әңгімесін өзгертті, өйткені дәл осы сәтте Тимоти төбедегі үйге қарай бұрылған еді.

Олар тоқтаған соң Тимоти чемоданды шешпек болып жатқанда Нэнси оған жақындап, сыбырлап сөйледі.

– Енді бұл жерден кетем деп, тіпті аузыңа да алма, Тимоти Дерджин. Өз басым, маған әлдекім екі есе көп төлеймін десе де, жұмыстан шықпаймын.

– Кету ме? Әсте де жоқ! – деп қызу сыбырлады жігіт те күліп жіберіп. – Енді мені бұл жерден күшпен де сүйреп шығара алмайсың. Мына қызбен мұнда кинодан бетер қызық болады.

– Саған күлкі керек, қызық керек! – деп зекіді Нэнси. – Ал мен ойлаймын: байғұс қызға тәтесімен бірге тұра бастаған сәттен оңай соқпайды. Байғұс қызға тәтесімен бірге тұра бастаған сәттен оңай соқпады деп ойлаймын. Оған сенімді қорған керек болатынынан қорқамын. Егер солай болса, оны мен қорғаймын, – деді ол нық.

Сосын ол Поллианнаға келіп, оның қолынан ұстап, кең баспалдақпен жоғары қарай батыл адымдады.

4. Шатырдағы кішкентай бөлме

Жиенін көргенде, мисс Полли креслодан атып тұрмады да, оған қарай ұмтылмады да. Дегенмен, әділін айту керек: Нэнси мен қыз қонақ бөлменің есігінен көріне қалғанда ол кітаптан басын мейірбансып көтеріп, тіпті Поллианнаға қолын да ұсынды, ал қазір әр саусағы «борыш сезімі өте дамыған» дегенді бейнелеп тұрғандай маңыздана көрінді.

– Сонымен, қалай жеттің, Поллианна? Мен…

Мисс Полли бұдан әрі ештеңе айта алмады, өйткені Поллианна бөлмені зу етіп қиып өтіп, мұндайға үйренбеген қатқыл тізесіне құлай кетті де...

– Ой, Полли тәте, Полли тәте! Сіз маған үйіңізде тұруға рұқсат еткеніңізге қандай қуанышты екенімді білсеңіз ғой, – деді ол сыңсыған үнмен. – Бұл қандай тамаша нәрсе екенін сіз елестете де алмайсыз! Енді менде сіз барсыз және Нэнси бар ал әкем қайтқалы менде тек «Әйелдер көмегі» ғана қалған еді!

– Әрине, сол «Әйелдер көмегін» тану құрметіне ие болмасам да, – деді мисс Полли құрғақ қана, жиенінің қапсыра құшақтаған құшағынан сытылып шығуға тырысып.

– Нэнси, қазір маған сенің керегің жоқ, – деп сөзін сабақтады ол, қызметшіні суық көзбен сүріп өтіп. – Ал сен, Поллианна, өзіңді әдепті ұстап әдеттен. Тұршы, өтінем, мен саған дұрыстап қарап та үлгермедім.

Жүйкесі сыр бергендей қысқа күлкімен Поллианна жып етіп орнынан тұра қалды.

– Иә, иә, сіз мені бұрын көрмегенсіз, тәте, – деп төгіле жөнелді ол, – бірақ менде айрықша ештеңе жоқ. Бетімнің бәрі секпіл… Ой, мен сізге мына торкөз көйлек туралы да, мына қара тор көйлек туралы да түсіндіруім керек қой, Нэнсиге әкем не дегенін айтып бердім…

– Иә, иә, жаным, – деп бөлді оны Полли тәте. – Мен үшін әкең не дегені маңызды емес. Сенд