Читать бесплатно онлайн книгу  Император тыныш. Қазақтар мен қытайлар»

автор Алмас Браев

Оглавление

Неліктен бұл кітап «Қазақтар мен қытайлар» деп аталады?

Көшпенділердің барлық ұлы одақтарын қазақтар құрған. Таңғалып, ауыздарыңды ашудың керегі жоқ. «Қазақ» сөзінің этимологиясы «русыз», «руынан безген салт атты», сондай-ақ жауынгер, оқшауланған, қаңғыбас, банда деген мағынадан шыққан. Тарихи ирониямен, өткен ғасырлардағы Окраинаның әртүрлі «сбродтарынан» құралған орыстың «казачество» әскери сословиесі 20-ғасырда Қазақстан даласына «қазақтар» деген атаумен қайта оралды.

Қазіргі қазақтар мүлдем русыз емес. Қазақта ағайын-туыс өте көп. Әр қазақ өз руын біледі. Шын мәнінде Моде шаньюй, Чжу-элиг, Чжи-чжи, Эрнак, Шыңғыс хан және басқа да көсемдердің бәрі — «қазақтар» болған, өйткені оларды өз туыстары қуып жіберген. Рулық қауымда «тұлға» болу өте қиын. Племендік көсемдер мен шонжарлар болашақ ұлы тұлғалардың өздеріне мықты бәсекелес болатынын іштей сезген. Тіпті әкелері өз орнын бергісі келмей, өз ұлдарын қуған.

Барлық тоталитаризмнің феномені осында жатыр — көсемдер қартаяды және соңына дейін отырады. Зелоттың басты жауы — өз қаны, өз туыстары… ол оларды басқарып алғанша солай болып қала береді. Ал «қазақ» (руынан безген еркін тұлға) өз руын басқарған кезде — ол империя құрады. Көшпенділердің барлық рулары осындай «отщепенецтерден» (бөлініп шыққандардан) құралған. Дәл осылар тек атауды ғана емес, империялық энергияны да берді. (Сол себепті қазақ руларының арасында арғы аталарының моңғолша есімдері кездеседі).

Қазақ: Жалғыздықтан Ордаға дейін

Ежелгі заманда, алғашқы қазақтар пайда болған тұста, өмір сүру жағдайлары тым ауыр еді: адам жалғыз өзі аман қала алмайтын — тек өз қанының, өз руының құрамында ғана күнін көретін. «Қазақ» деген сөз ол кезде жалғыз қалған қуғындыны, панасызды білдіретін. Рудан тыс, тайпадан тыс қалған жан. Иә, алғашқы қазақтар сондай аласталғандар еді, өйткені қуылудың себептері көп болатын. Кейінгі қазақтар атқа қонды, себебі жау азайған жоқ.

Түркі қазақтарын неміс риттерлерімен немесе испан кабальероларымен салыстыруға болмайтынын ескеру керек: Еуропадағы риттерлер мен кабальеролар оңай аман қалатын, өйткені олар элита саналды. Ал даланың алғашқы қазақтары элита емес еді. Олар қаңғыбастар болатын және кез келген сәтте өліп кетуі мүмкін еді. Қазақтардың батыр екенін кейін ғана уақыт дәлелдеді, өйткені туыссыз өмір сүру және тек өз күшіне, өз жігеріне сену бұл адамдарды шыңдады — қазақтық институтын қалыптастырды.

Осыдан кейін ғана ұлы түркілерді «қазақ» деп атай бастады. Себебі ұлы көсемдер империялар құрды, ал ол жерде қан дауысы бірінші орында болған жоқ. Бірінші орында — рух, ерлік, талант және жаңа Ордаға, жаңа мемлекетке қызмет ету тұрды.

Сонымен, көшпенділердің ұлы империяларын қазақтар құрды. Ұлы көсемдердің ұлы болуының сыры — қазақтың басты жауы оның өз руы еді.

Қазақ жеңіске жетіп, Шыңғыс ханға айналғанда, қазақтардың қатарына барлығы үлкен қуанышпен жазыла бастады. Осы «қуаныштың» арқасында тайпалар жойылып, халық пайда болды.

Егер халық қайтадан бөлшектеліп, ру-руға бөліне бастаса, ұлы көшбасшы мен халық арасындағы текетірес қайта жаңғырады. Потенциалды жаңа Шыңғыс ханның алғашқы бәсекелестері — оның өз туыстары. Потенциалды ойшылдың алғашқы дұшпандары — оның өз халқы. Сондықтан да: «Өз елінде пайғамбар жоқ».

Егер дәлелдегің келсе, жеңуің керек. Алдымен руыңды, сосын халқыңды (тура мағынада емес, рухани тұрғыда) бағындыруың тиіс. Сонда ғана бәріне ие боласың.

1-тарау

Көшпенділер неге «ескіше» ойлайды?

Түркілер не ойлайды?

«Қанның бізден ескі екенін есте сақта»

(М. Цветаева)

Мен әңгімені бірден басты сауалдан бастағым келеді: неге түркілерде интеллигенция (зиялы қауым) жоқ?

Түркілерде зиялы қауым шын мәнінде жоқ (көшпенділердің «интеллигенция коэффициенті» нөлге ұмтылады, егер білгіңіз келсе). Неліктен қымбат костюм киген, сырт келбеті келіскен түркінің өзінен киімін ауыстырып киген көшпендіні көреміз?

Мұны дәлелдеу үшін көп жазудың (ұзақ сонар «многабукафф») қажеті де жоқ. Қандай мақалалар мен жазбалар танымал? Күрделі мәселелер көтерілген дүниелер емес. Орта ғасырлық сауыт-сайман киген салт аттының суретін тауып, астына бірер сөз жазсаң болды — тобыр лап қояды.

Түркілердің қандай мықты болғанын жарыса талқылай бастайды (тіпті қырғыздар өз батырларының мықты болғанын, оларда «R1a» гаплотобы барын айтып мақтанады; моңғолдар Шыңғысханды «халха-моңғол» деп дәлелдейді, т.б.).

Сонда мен ойладым: бұл орта ғасырлық сауыт киген жауынгерлердің суреті кімге және не үшін керек?

Дұрыс — қарабайыр халық үшін, тобыр үшін.

Қазіргі жағдайда мұндай «жауынгерлік» ойлау жүйесіндегі адамдар — өзгелердің соғысында (тіпті ақпараттық соғыс болса да) жай ғана сарбаз болады. Олар болмаса, олардың балалары «зеңбірек жемі» (пушечное мясо) болады.

Неліктен бұл халық әлі күнге дейін орта ғасырлық санамен жүр? Бұл адамдардың ой-өрісін өзгерту үшін кім не істеді? Ешкім.

Себебі түркілерде «зиялы қауым» деп аталып жүргендер әлі тиісті деңгейге өскен жоқ. Бұл «интеллигенцияның» бар ойы — өз балаларын жүйеге қалай орналастыру, қалай икемдеу. Бұрынғылар қалай аман қалуды ойласа (сондықтан сауыт кисе), қазіргі түркі интеллигенциясы үшін «сауыт» — ол қымбат костюм. Кім үлгерді, сол мақтанды.

Екіншіден, әлемдік ақша иелері түркі бұқарасын ақшаның маңыздылығы мен бірінші кезекте екеніне үйретіп қойды. Солай ма? Әлде батырдың суретіне жабысқан мыңдаған тобыр шынымен «бабки» туралы ойлай ма? Бұл «табиғат балалары» тағы не туралы ойлайды?

Орта ғасырлық сауыт киіп алып, қазіргі жат ағымдар мен ықпалдарға қарсы тұру мүмкін бе? Бұл ақымақтарға ежелгі шайқастардың әлдеқашан өткенін, қазір рух деңгейіндегі мүлдем басқа соғыстар жүріп жатқанын кім айтты? Ешкім. Алаяқтар келеді де, тағы да сауыт киген жауынгерлердің суретін салып береді.

===========

2 -Тарау

Түркі реваншы

Еуропалық немесе арабтық ойлау жүйесінің түркілік ойлаудан айырмашылығы неде?

Қазіргі түркілер орыстың «шведтерге сес көрсетеміз» деген реваншизміне қарсы тұрарлық қандай күйде отыр? Миллиондаған босқақ тобыр болып, көне тарихтың күлін ақтарып (ал желіде мыңдаған масыл топ болып) отырған түркілер кімге сес көрсете алмақ?

Түркілік рефлексияның (өзін-өзі танудың) күрделілігі — өз субъектілігінде. Түркілер әлі күнге дейін өз ішінде өзімен-өзі келісе алмай келеді. Олар өздерін «бірінші» емес, әрқашан «екінші» немесе «үшінші» сезінеді. Орта ғасырлық жауынгерлердің суретін сала беретіні де содан.

Өзін түркі санайтындар «кімге қарсы достасамыз?» және «біз өзі кімбіз?» деген сұраққа жауап таба алмай әлек. Субъектіліктің негізгі принципі ретінде «бәріміз түркіше сөйлейміз» дегенді алға тартады. Бірақ бұл — күмәнді субъектілік. Әртүрлі топтағы түркілер бірін-бірі мүлдем түсінбеуі мүмкін. Жақында ғана бұрынғы КСРО-ның екі Орта Азия республикасының басшылары ресми кездесуде орыс тілінде сөйлескені соның айқын дәлелі.

Екінші мәселе — «кімге қарсымыз?»

Түркілерді темір құрсанған, найза ұстаған суреттермен бейнелеуді «бабаларға құрмет» деп санайтын радикалдарға ескерту жасасаң, бірден атылып шығады. Ондай «фан-тюрктердің» аузынан шығатын ең «ұтымды» сөзі — «сенің білімің таяз, өрісің тар». Демек, осы түркішіл радикалдардың өрісі өте кең: олардың өрісінің деңгейі — салған суреттерінде. Олар: «Сен біз сияқты сурет сала алмайсың!» дегенді меңзейді.

Бірақ бұл — өрістің кеңдігі де, бабаларға құрмет те емес. **Бұл — жаңа пұтқа табынушылық (неоязычество).**

Қазіргі тобыр (баяғы түркі бабалары сияқты) ештеңеге сенбейді — тек идолдарға, тас мүсіндерге табынады. Ең қызығы, осы «фан-тюрктердің» үстінде еуропалық үлгідегі киімдер, тіпті фрактар.

Демократия мен нарық заманы бәрін бірдей киіндіргенімен, сонымен бірге бәрін жалаңаштап, жалғыз әрі ақымақ қылып қойды. Бабаларға деген сенім немесе құрмет туралы декларация — сол баяғы пұтқа табынушылық. 1500 жыл бұрын түркілерге «әруақтарға емес, Аллаға сену керек» деп айтылды. Сонда бұл аты-жөні жоқ әруақтар кімдер? Олар аты-жөні жоқ емес.

Фан-тюрктер: «Бабаларды қастерлеу керек, қастерлемеген адам емес» дейді. Яғни, сауыт киген атты әскердің суретін салып қойып, бұл пұтқа табынушылар өздерін бабалар сияқты айбынды, мақтаулы сезінгісі келеді ме?

Бұл бабаларды құрметтеу ме? Бұл — түркілік реваншизмнің көлеңкесі ғана.

Бірақ бұл «фан-тюрктер» сауыт киген жауынгерлерді кімге қарсы салып жатқанын айта алмайды. Суреттегі қаруланған түркі біреуді жеңуі керек қой. Бірақ кімді?

Түркілердің негізгі кәсібі — өздері сияқты түркілермен қырылысу, қан төгісу болған. Яғни, түркілер негізінен түркілерді қырған. Кейін арабтар келіп, шын мәнінде кімді қастерлеу керек екенін көрсеткенше (Арабтар сурет сала ма? Кімді болса да бейнелеу — күнә. Бәлкім, қазіргі арабтар да пұтқа табынушы шығар).

Сонда «фан-тюрктер» кімге қарсы шықпақ? Уақыт теңізіне батқан қай рухты тірілтпек? Олар бабалар рухы деп нені түсінетіні белгілі болды — олар түркілердің өзара қырқысқан «даңқты» шайқастарының тарихын қайта тірілткісі келеді. Иә, түркі мен түркінің соғысы көп болған. Әрине, ұлы жеңістер де болды. Олар империялар құрды, жат жұрттың астаналарын басып алды.

Бірақ неге екені белгісіз, олар жаулап алған жұртының мәдениетін қабылдап, солардың киімін киіп, солардың шаш үлгісін жасап, жеңілген халықтың кейпіне еніп кете берген. Оған дейін ең табысты түркілер «сақ-сарматтар» немесе «кавказ албандары» болған деседі. Сақ-сарматтар түркі болғанға дейін неге сенді? Олар да өз бабаларына қазіргі «фан-тюрктерден» кем табынған жоқ. Олар да тасқа сурет салды, тасқа, рухтарға және басқа да фетиштерге табынды.

Реваншизмнің бүкіл мәні — заттық дүниеде. Еуропалық киім киген қазіргі түркілердің ойы да түсінікті.

Бұл «мәңгілік» ойларды бүгінде біреулер басқарып отыр. Кім басқарады? Осы үрдістен ақша жасап отырғандар. Бабаларыңыздың ақшадан қымбат екенін ешкім жоққа шығармайды. Бірақ мәселені жалғызбасты қиялшылдардың суреттері емес, **банктер мен ақша** шешеді. Банкирлер қай бағытты көрсетсе, сіздер сол жаққа қарай жүгіресіздер.

Сондықтан банкирлер сіздердің «ылғалды қиялдарыңызды» (влажные фантазии) микроскоппен бақылап, сонымен шешім қабылдайды.

Сонымен: реваншизмді де жасай білу керек. Ескі жауынгерлердің суреттері тек сәнді киінген «фан-тюрктердің» табынын ғана қалыптастырады — басқа ештеңе емес.

Ең алдымен — неге сенетіндеріңнен бастау керек.

— —

3-тарау

Неліктен түркілерде лайықты зиялы қауым жоқ?

Барлық халықтың салты бар. Салт (дәстүр) — ол ұйқы.

Неліктен салт-дәстүр ұйқыға тең?

Ревкон теориясының негізі — рефлексияның (өзін-өзі танудың) эволюциясына құрылған. Негізінде, рефлексияның дамуы қарапайымнан күрделіге қарай түзу сызық бойымен жүреді. Сондықтан барлық халықтар бір жолдан өтеді, бірақ әртүрлі соқпақтармен жүреді. Олардың мақсаты — қажетті рефлексия деңгейіне, ой биіктігіне жету.

Рефлексия теориясын түсіндіру — пайдасыз әурешілік, әсіресе эгоистер тобырына. Кімнің қай жері ауырса, сол жерін айтып айғайлайды, шындықты іздеудің орнына өзінің жанына батқан жерін жоқтайды. Бұл ақымақ эгоистер тобыры ақша табу үшін әлеуметтік желіле