Читать бесплатно онлайн книгу  Көттi қысқан бай болар 2

автор Даулет Арманович

Оглавление

Даулет Арманович

«Көттi қысқан бай болар 2: Табысыңды еселейтін 10 қадам. Бүгін-ақ қолдан!»

Аннотация:

«Көтті қысқан бай болар 2» — орыс тілінде «Больше денег просто» деген атаумен жарық көрген кітаптың қазақша нұсқасы. Бұл — менің қаржы тақырыбындағы екінші кітабым және «Көтті қысқан бай болар» кітабының логикалық жалғасы.

Бірінші кітап инвестиция туралы еді: қолдағы ақшаны қалай сақтап, көбейтуге болатынын түсіндіреді. Ал бұл кітаптың тақырыбы басқа — табысты қалай көбейтуге болады? Өйткені инвестициялау үшін алдымен инвестициялайтын ақша болуы керек.

«Көтті қысқан бай болар 2» өміріңізді түбегейлі өзгертпей-ақ, ақылға қонымды және практикалық өзгерістер арқылы табысыңызды арттыруға көмектеседі. Мұнда сиқырлы таблеткалар да, «бір аптада миллион табасың» деген ертегілер де жоқ. Тек бүгіннен бастап қолдануға болатын 10 нақты қадам бар.

Бұл идеялар тәжірибеге, ақыл-парасатқа және оқырманға деген құрметке негізделген. Егер табысыңызды қалай арттыру керегін түсініп, қаржылық жағдайыңызды біртіндеп жақсартқыңыз келсе, бұл кітап сіз үшін жақсы бастама бола алады.

Кіріспе

— Мен әкем бәрін өз ақылымен, нөлден бастап өзі жасады деп ойлайтынмын.

— Жоқ. Егер нөлден бастасаң, ештеңеге қол жеткізе алмайсың. Бұл тек кітаптарда ғана: «Алманы алдым, саттым, екеуін алдым» — бірақ алғашқы алманы қайдан алдың, Саня? Оны кітаптарда жазбайды…

«Физрук» телехикаясынан үзінді

Бұл кітап қаржылық жағдайын жақсартқысы келетін адамдарға арналған. Мен адамдардың ақша табу жолдарын зерттеп, түсінуге көп уақыт жұмсадым, ал оны қалай жоғалтатынын түсінуге одан да көп уақыт арнадым — колоссалды байлық жинауға емес, керісінше қарапайым адамның өмірін және күнделікті істерін қалай ұйымдастыру керектігін түсінуге, сонда ақша табиғи түрде ағып отырады, өйткені біз бәріміз олигарх болуға міндетті емеспіз; Көптеген адамдардың үй, көлік, саяхаттау мүмкіндігі және ақшаны өздері мен отбасылары үшін жұмыс істету қабілеті сияқты қарапайым, қолжетімді қалаулары бар, ал керісінше — өмірлерін капиталға қызмет етуге арнау емес.

Бұл кітап сіздің барлық қаржылық мәселелеріңізді шешуге қауқарлы. Ал егер дәл қазір санаңызда сәл күмән оянған болса — бұл тамаша. Бұл сіздің ақылға қонымды ойлайтыныңызды білдіреді. Бір нәрсені анықтай кетейін: мен Forbes тізімінде жоқпын, Rolls-Royce мінбеймін және ең жаңа iPhone үлгісі де жоқ. Егер сіз үшін қаржылық табысты дәл осылай анықтайтын болса, бұл кітап сізге арналмаған шығар. Ал егер мақсатыңыз тек бай көріну емес, шынайы бостандыққа қол жеткізу болса, онда дұрыс жерде тұрсыз.

Мен сізге ешқандай сиқырлы түймелер мен жедел шешімдер ұсынбаймын. Бірақ мен 15 жылдан астам уақыт бойы байлық құру үдерісін ғылым ретінде зерттеп келемін. Бұл маған тек ақша табуға ғана емес, 30 жасқа дейінгі негізгі қаржылық мақсатыма — ақша үшін жұмыс істеуді тоқтатуға — жетуге мүмкіндік берді. Енді мен тек қана қалағаным үшін жұмыс істеймін, міндетті түрде емес. Бұл — көпшіліктің, тіпті қартайған шағында да, қолы жетпейтін сән-салтанат.

Осы кітапта мен тек өз әдістеріммен ғана шектелмей, меннен әлдеқайда бай болған адамдарды бақылауымның нәтижелерін де бөлісемін. Ал парадокс мынада: олардың көбісі қалай бай болғандарын нақты талдауға уақыттары да, ынталары да жоқ, тіпті бұл туралы кітап жазуға да шамалары жетпейді. Мен осы міндетті өз мойныма алдым, сізге дайын жүйені ұсыну үшін: мифтерден, болжаудан және артық әңгімеден ада. Сізге тек оны іске асырып, қаржылық өміріңізді өзгерту ғана қалады.

Байлықты құру үдерісі үш бөлімнен тұрады. Біріншісі — кіріс ақша ағынын қалыптастыру, яғни ақша табу үдерісі. Екіншісі — ақша шығынын шектеу. Үшіншісі — осы айырмадан активтер қорын құру, қарапайым тілмен айтқанда, ақылға қонымды үнемдеу мен парасатты инвестициялау. Бұл байлықты қалыптастырудың кілті. Алайда осы кітапта мен табысыңызды арттыру тақырыбына және барлығы үнсіз қалатын сол алғашқы «алманы» қайдан табуға болатынына назар аударғым келеді.

Кітап екі бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімді «Теориялық негіз» деп атауға болады — ол ақша табуды бастамас бұрын білуіңіз керек барлық нәрсені қамтиды; капиталистік жүйедегі карта мен ойын ережелерін түсінуге көмектесетін нұсқаулықтар. Бұл қажет, себебі сіз қалаған ақшаны тапқанда (және бұл сөзсіз болады), дайын боласыз және көп еңбектеніп тапқанды жоғалтпайсыз. Біз — посткеңестік кеңістіктің азаматтары — Кеңес білім беру жүйесінде өсіп-өнеген, Кеңес Одағында туып-өскен адамдардың тәрбиесінде болдық, ал олардың көбі — мұғалімдер, педагогтар, бізге ықпал ететін адамдар — қазіргі капиталистік жүйеде өз орнын таба алған жоқ. Сондықтан мен табысыңызды арттыру қадамдарын түсіндірмес бұрын негізгі ақпарат ұсынамын.

Бұл кітаптың екінші бөлімінде нақты қадамдар келтіріледі, және, әрине, сіз бірден іске кірісіп, миллиондаған табыс табу қадамдарына — олар 10-тарауда — өтуіңізге болады, бірақ мен Авраам Линкольннің кеңесіне құлақ асқаныңызды ұсынамын: «Егер маған ағашты кесуге сегіз сағат берсе, мен алты сағатымды балтаны өткірлеуге жұмсар едім». Бұл жағдайда теориялық бөлім сіздің жолыңызды одан әрі жеңілдетіп, сенімдірек етеді.

Мен — доктор Даулет Арманұлы; сіз мені «Нағыз лектор» деп білесіз. Бұл кітап жазылып жатқан кезде мен 2021 жылдан 2024 жылға дейін үш жыл қатарынан Қазақстандағы ең көп сатылатын авторлардың бірімін және қазіргі тірі авторлар арасында ең көп сатылатын автормын. Мен негізінен қаржылық сауаттылық пен ақшаға қатысты мәселелер туралы жазамын және Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің Бизнес мектебінде (кең танымал KAZGU) докторанттарға сабақ беремін. Мен барлық оқырмандарыма алдыңғы кітабым *$1,000,000 in Investments Made Simple*-ді насихаттап, ұсынғандары үшін алғыс айтқым келеді, кейде оны мен өзім көрсеткеннен әлдеқайда жоғары ынтамен қолдайтындарыңыз үшін. Сіздер болмаса, бұл кітап ешқашан жарық көрмес еді.

Бұл кітапты қалай оқу керек?

Егер сіз ақша, экономика немесе бизнес туралы көп білмесеңіз және кітап оқуды мүлде ұнатпайтын болсаңыз, онда құттықтаймын: бұл кітап дәл сізге арналған. Мұнда сіз күрделі немесе түсініксіз ұғымдарды таппайсыз; тіпті «ұғым» сияқты күрделі немесе түсініксіз сөздерді де кездестірмейсіз. Кітап қарапайым әрі керемет идеяларға толы, бірақ олардың ешқайсысы менікі емес. Мен жай ғана осы идеялар мен тәжірибелерді жинақтап бердім.

Егер кітаптың баспа нұсқасы болса, маркер немесе қалам алып, пайдалы деп тапқан жерлерді белгілеңіз; мөлдір жапсырмалы бетбелгілер сатып алып, маңызды мәліметтерді тапқан беттерге жапсырыңыз; шеткі жағына жазбалар жазыңыз; әлеуметтік желілерде бөлісіп, мені белгілеңіз. Егер электронды кітап нұсқасы болса, скриншот жасап, қызықты немесе пайдалы деп тапқан кез келген нәрсені бөлісіңіз; мұнда жазылғанға сұрақ қойыңыз; оны сенімді адамдарыңызбен немесе қаржы туралы білетіндермен талқылаңыз; әлі де сұрақтарыңыз болса, кез келген әлеуметтік желідегі парақшама жазыңыз — мен міндетті түрде жауап беремін. Егер керісінше аудиокітапты тыңдап жатсаңыз, оны тек талқылай аласыз (және оны кем дегенде екі жыл сайын қайта тыңдау жақсы идея).

Кітапты мұқият оқыңыз, тіпті ондағы кейбір нәрселер сізге тым айқын немесе қарапайым көрінген күннің өзінде. Материалды түсінуіңізге ең зияндысы — өз-өзіңізге сыбырлап немесе дауыстап «мен бұны бұрыннан білемін» деп айту. Зейінді оқырман түсінікке ие болып, сізді қалаған өміріңізден бөліп тұрған жасырын элементті табу мүмкіндігіне ие болады. Сізге зор табыс тілеймін, және күш сізбен бірге болсын.

1-тарау. Ақша туралы не білу маңызды?

Экономика

Капитализм

Біз капитализм дәуірінде өмір сүріп жатырмыз. Капитализм әрине әлеуметтік ұйымдастырудың мінсіз жүйесі емес, бірақ басқа жүйелермен салыстырғанда жоғары тиімділікті көрсетеді. Бұл жүйе адамдарға өз әлеуетін басқаларға зиян келтірмей-ақ жүзеге асыруға мүмкіндік береді; керісінше, ол әлеуметтік дамуға үлес қосады. Негізгі идея — қақтығыстар мен бәсекенің зорлыққа ұлануына жол бермеу. Оның орнына әрбір капиталист өз шеберлігін барған сайын бәсекеге қабілетті тауарлар мен қызметтер жасау арқылы көрсете алады.

Капитализмде екі негізгі тап бар: тұтынушылар мен өндірушілер. Адам жағдайға байланысты бір таптан екіншісіне өте алады. Идеалды капитализм қоғам мүшелерінің өзара тәуелділігін болжайды. Мысалы, мен, Даулет, кітап сатудан тапқан ақшаммен сатып ала алатын тауарларды өндіретіндердің арқасында кітап жаза аламын. Осылайша мен өзім шын мәнінде ұнататын істерге ғана назар аудара аламын, өз тамағымды өсіруге, аң аулауға немесе қазіргі уақытта осы мәтінді теріп отырған ғимаратты салуға уақыт жоғалтпай. Идеал капиталистік жүйе әр адамға өз негізгі ісіне шоғырланып, қаржылық қамтамасыз етіліп, басқа ештеңемен айналыспауға мүмкіндік береді.

Әр адамның өз күшті және әлсіз тұстары бар, ал идеал капитализм әркімнің тек ең жақсы істей алатын ісімен айналысуына, өз қажеттіліктерін өтеуге жеткілікті табыс тауып, қалған шығындарын негізгі кәсібінен түскен табыспен жабуына мүмкіндік береді.

Ұсыныс пен сұраныс

Капитализмде негізгі ұғым — сұраныс пен ұсыныс. Біз халықтың қажеттіліктерін және осы қажеттіліктерді тиісті тауарлар мен қызметтерді жеткізу арқылы қанағаттандыру мүмкіндігін қарастырып отырмыз. Басқаша айтқанда, белгілі бір тауарларға сұраныс бар, және кәсіпкерлер сол сұранысты қанағаттандыру үшін осы тауарларды өндіруді ұйымдастырады. Бұл — капиталистік жүйенің жұмыс істеуінің негізгі механизмдері, және нарықта сұранысы жоқ тауарлар мен қызметтерді ұсынудың мәні жоқ.

Бизнесті сәтті жүргізу үшін сұраныс пен ұсынысты тиімді басқару маңызды. Мысалы, шөлді аймақтарда құм сату тиімсіз болар еді, бірақ құрылыс саласында немесе жағажай аймақтарын жасауда құмға сұраныс бар. Ұсыныс пен сұранысты тиімді басқару бизнес-процестерді оңтайландырып, нарықтағы өз орныңызды табуға мүмкіндік береді.

Осы кітапта біз сұранысты қалай анықтау, ұсынысты ұйымдастыру және әртүрлі қызмет түрлерін ұсыну жолдарын қарастырамыз.

Мысалы, сіз бір килограмм алтынды 100 долларға сатуға шешім қабылдадыңыз делік. Мұндай ұсынысқа сөзсіз сұраныс болар еді. Алайда бұл қисынсыз, себебі алтынның нарықтық бағасы әлдеқайда жоғары. Сондықтан сіз әртүрлі себептер бойынша, соның ішінде сіздің бағаңыз бен тауардың нарықтық бағасы арасындағы айырмашылықтан ақша жоғалтасыз.

Тауарлар мен қызметтер

Барлық кәсіпкерлік қызмет екі санатқа бөлінеді: тауарлар мен қызметтер. Тауарларға іс жүзінде кез келген материалдық заттар, шикізат пен жабдықтар жатады. Қызметтер болса, материалдық емес барлық нәрсені қамтиды.

Мысалы, тазалықшы мен аспаздың жұмысы қызметтер санатына жатады. Осы негізгі айырмашылықты түсіну сізге бизнесіңіздің сипатын айқынырақ анықтап, тиісті шешімдер қабылдауға көмектеседі.

Активтерді қалыптастыру

Көбінесе қарапайым кәсіпкерлер өз бизнестерін мүлік, бағалы қағаздар, басқа компаниялардың акциялары және қарыз құралдары (облигациялар) сияқты құнды активтерді иелену үшін пайдаланады. Байлық дәл осы активтерден құралады. Біреудің қаржылық жағдайы туралы айтқанда, әдетте оның банк шотындағы ақша сомасы немесе TikTok-та Патрик көшесінде серуендеп жүріп кенеттен ақша туралы сұхбат бергендегі табысы емес, оның активтерінің жалпы құны туралы айтылады.

Акциялар биржаларында сатып алуға және сатуға ұсынылған ашық компанияларға келсек, әдетте олардың кімге тиесілі екенін және белгілі бір адамның сол компанияның қанша акциясын ұстағанын анықтауға болады. Осы акциялар саны олардың нарықтық құнына көбейтіледі. Әдетте осылайша біз «Forbes» тізіміндегі адамдардың қаншалықты бай екенін анықтаймыз — ең болмағанда олар қоғамдық компаниялардың иесі болса.

Жақсы жаңалық: біздің әрқайсымыз да сондай бола алады. Айтпақшы, бұл менің алғашқы кітабым *$1,000,000 in Investments at Your Fingertips* тақырыбы болды; мұнда да байлық құру мәселесіне тоқталамыз. Негізгі мақсат — тапқан ақшаңызды (уақытыңызды, денсаулығыңызды және, салдарынан, күннен-күнге қысқара түскен өміріңізді айырбастап тапқан ақшаңызды) күннен-күнге құнсызданатын міндеттемелерге емес, күннен-күнге құны өсетін активтерге жұмсау. Міне, осы кітаптың ең басты мәні; қалғаны — тек егжей-тегжейлер ғана.

Міндеттемелерден арылу

Өз кезегінде, сіз міндеттемелердің үлесін біртіндеп және жүйелі түрде азайтуыңыз керек. Міндеттемелер — сізде бар, бірақ ақшаңызды тұрақты түрде жұмсауға мәжбүр ететін заттар, дегенмен кейде осы шығындар үшін сізге бірдеңе қайтып келуі мүмкін. Мысалы, жеке автокөлік — міндеттеме, себебі ол пайдалану шығындарын талап етеді және жыл сайын құны төмендейді (әрине, ерекшеліктер бар, бірақ дәл сол себепті олар ерекшелік деп саналады). Алайда, егер сізде такси паркі болса, онда автокөлік активке айналады, бірақ ол жеке көлік болып саналмайды.

Есептің екінші жағында — сізге табыс әкелетін активтер бар. Мысалы, акцияларға немесе жылжымайтын мүлікке жасалған инвестициялар пайда әкелетіндіктен, олар сіздің активтеріңізге айналуы мүмкін. Кейбір міндеттемелер активтерге айналуы мүмкін, сондықтан бәрі жеке контекстке байланысты. Тіпті несиеге алынған iPhone да активке айналуы мүмкін, бірақ шындығында несие алатын адамдардың көбі осылайша болсын деп үміттенеді, алайда бұл жүз адамнан екеуіне ғана нақты іске асады.