Читать бесплатно онлайн книгу Комментарий к книге Α («Альфа») «Метафизике» Аристотеля
Комментарий к книге Α («Альфа») «Метафизике» Аристотеля
Оглавление
Комментарий к книге Α («Альфа») «Метафизике» Аристотеля
Предисловие
Hayduck, M. (ed.). Alexandri Aphrodisiensis in Aristotelis metaphysica commentaria. Commentaria in Aristotelem Graeca, Vol. I. Berlin: Georg Reimer, 1891.
Εἰς τὸ μεῖζον Α.
[980a] — Все люди стремятся к знанию. Чувственное восприятие как начало познания. Почему зрение — важнейшее из чувств
«Φύσει… ζῷα.» Εἰπὼν ὅτι ὁ ἄνθρωπος καὶ τὰς αἰσθήσεις τοῦ εἰδέναι χάριν ἀγαπᾷ, οὐ τῆς χρείας μόνον, διότι καὶ ἡ αἴσθησις εἰς γνῶσιν αὐτῷ συμβάλλεταί τι, ὅτι οὐ μόνον δι» αἰσθήσεως τὸ γιγνώσκειν αὐτῷ, ἀλλ» ἔχει τι πρὸς γνῶσιν πλέον παρὰ τὰ ἄλλα ζῷα, τὸν λόγον, ὅ τὸ γυμνάσκειν ἴδιον, καὶ ὅτι τελειότερον διὰ τοῦτο τῶν ἄλλων ζῴων ὁ ἄνθρωπος, καὶ ὅτι ἡ σοφία γνῶσίς τις εἶναι πᾶσι δοκεῖ ὧν τιμιωτάτη, διὰ τούτων ἡμᾶς διδάσκει, ἅμα καὶ βεβαιῶν τὸ προειρημένον ὅτι εὐλόγως εἴρηται, τὸ τοὺς ἀνθρώπους τὰς αἰσθήσεις καὶ τοῦ εἰδέναι χάριν ἀγαπᾶν. Ἐκτίθεται δὲ καὶ τὴν τάξιν τῶν ἐπὶ ταῖς αἰσθήσεσι γινομένων δυνάμεων τῆς ψυχῆς, ἣ καὶ τὰ τελειότερα ζῷα τῶν ἀτελεστέρων διαιρεῖται τε καὶ χωρίζει, καὶ ὅτι πλέον παρὰ τὰ ἄλλα ζῷα ὁ ἄνθρωπος τὸν λόγον ἔχων καὶ διὰ τοῦτο τελειότερος ἐκείνων ἐστίν. Χρῆται δ» αὐτῷ ταῦτα πάντα εἰς τὸν περὶ σοφίας λόγον καὶ δεῖξαι τίς ἐστιν ὁ σοφός. Λέγει δὲ τῶν μὲν μόνης αἰσθήσεως ἐχόντων τελειότερα εἶναι τὰ πρὸς τῷ αἰσθάνεσθαι καὶ μνημονεύειν ὧν αἰσθάνονται δυνάμενα, ἃ καὶ φρονιμώτερα καὶ μαθητικώτερα εἶναι εἶπε τῶν μὴ δυναμένων μνημονεύειν, κοινότερον χρησάμενος τῷ φρονιμώτερα. Κυρίως δ» ἂν ἡ φρόνησις περὶ τὰ βουλευτὰ καὶ ἐν τῷ βουλεύεσθαι, καὶ λέγεται βουλευτική. Λέγεται δὲ καθ» ἕτερον φρόνησις καὶ αὐτὴ ἡ λογικὴ δύναμις. Παρὰ δὲ τὰ σημαινόμενα ταῦτα λέγεται φρόνησις καὶ ἡ κατὰ τὰς φαντασίας ἀκρίβεια καὶ διάρθρωσις, ἡ περὶ τὰ πρακτὰ φυσικὴ εὐτροπία, ἥτις ἐν τοῖς μνημονεύειν δυναμένοις ἐστί. Ἔστι δὲ μνήμη ἕξις φαντάσματος ὡς εἰκόνος· οὐ γὰρ ἁπλῶς φαντασία, ἀλλὰ δεῖ τὴν περὶ αὐτὴν γενομένην ὡς περὶ εἰκόνα γίγνεσθαι, τουτέστιν ὡς ἀπ» ἄλλου γεγονότος, ὡς ἐν τοῖς περὶ Μνήμης δέδεικται. Πῶς δὲ εἶπε φρονιμώτερα, ἐξηγήσατο προσθεὶς τὸ μαθητικώτερα· καὶ γὰρ τοῦτο μαθητικώτερα εἶπεν, ὅτι διὰ τὸ ἀναμνημονεύειν τινὰ αὐτῶν καὶ φωνάς τινας μανθάνειν ἢ μιμεῖσθαι, ὡς πολλὰ τῶν ὀρνίθων· ἢ καὶ πράσσει τινά, ὡς κύνες, ἐλέφαντες, ἄλλα τινά. Δηλοῖ δὲ τὸ μαθητικώτερα εἰρῆσθαι καὶ ἐπὶ τὸ γνωστικώτερα· τὰ γὰρ μεμνημένα τῶν ζῴων γνωριστικώτερά ἐστι καὶ ἃ εἶδεν ἢ ᾐσθήσατο μνημονεύειν οἰκεῖόν τε καὶ τοὐναντίον διαγιγνώσκειν· ἅμα διὰ τούτων δεικνὺς ὅτι ἑκάστη τῶν ἐπὶ τῇ αἰσθήσει καὶ μνήμῃ εἰς γνώσεως περιουσίαν τοὺς ἔχοντας αὐτὰ ζῴους συντέλει, τὴν ἀρχὴν ἀπὸ τῆς αἰσθήσεως λαμβάνουσα· μάθησις γάρ τις ἣ διὰ τῆς αἰσθήσεως ἀντίληψις, μαθητικώτερα δὲ τὰ καὶ μὴ παρόντων ἔτι τῶν αἰσθητῶν φυλάττειν δυνάμενα τὴν κίνησιν τὴν ἀπ» αὐτῶν. Οὐ δοκεῖ δὲ ἀντιφέρεσθαι ἥ τε φαντασία καὶ ἡ αἴσθησις· ἐν οἷς γὰρ οὐκ ἔστι θάτερον τούτων, ἔστι θάτερον, ὡς ἐν τῷ περὶ Ψυχῆς εἶπεν.
980a — Все люди стремятся к знанию. Чувственное восприятие как начало познания. Почему зрение — важнейшее из чувств
Память же есть состояние обладания представлением как образом: ибо это не просто представление, но нужно, чтобы возникающее относительно него возникало как относительно образа, то есть как относительно чего-то, происшедшего от иного, как показано в сочинениях «О памяти». А почему он сказал «более разумные», он пояснил, добавив «более способные к обучению»: ибо назвал их более способными к обучению потому, что благодаря запоминанию некоторые из них выучивают и некие звуки или подражают им, как многие из птиц; или же совершают некоторые действия, как собаки, слоны и некоторые другие. Ясно, что «более способные к обучению» сказано и в смысле «более способные к познанию»: ведь помнящие из животных более способны к познанию, и то, что они видели или ощутили, они помнят, и могут различать знакомое и противоположное. Вместе с тем он показывает этим, что каждая из способностей, возникающих на основе чувства и памяти, способствует у обладающих ею живых существ избытку познания, беря начало от чувства: ведь и само восприятие через чувство есть некоторое научение, а более способны к обучению те, кто может сохранять движение, исходящее от чувственных вещей, даже когда их уже нет в наличии. При этом воображение и ощущение, по-видимому, не противопоставляются друг другу: ибо там, где нет одного из них, есть другое, как он сказал в сочинении «О душе».
[980b] — Память, опыт и искусство. Отличие человека от животных. Рождение опыта из памяти. Соотношение опыта и искусства
«Τὰ μὲν… μνήμῃ.» Πρότερον εἰπών «φύσει μὲν αἴσθησιν ἔχοντα πάντα τὰ ζῷα,» ἐμπειρίας δὲ μετέχειν παρὰ τὸν ἄνθρωπον τὰ ἄλλα ζῷα οὐκ εἶπεν, ἤτοι ὅτι μηδὲν λέγων, ἢ ὡς ἂν ἐν ἐκείνων τισὶν ἐπ» ὀλίγον ἐγγινομένης ἐμπειρίας, ἀνάλογον ὥσπερ εἶπε καὶ περὶ φρονήσεως. Ὅτι δὲ ὁ ἄνθρωπος πρὸς τῇ μνήμῃ καὶ ἐμπειρίας μετέχει, δείκνυσι διὰ τὸ εἰπεῖν αὐτὸν τῷ μὲν λόγον, τῷ δὲ λογισμόν. Τὴν δὲ τέχνην ἔδειξεν ἐξ ἐμπειρίας τὴν σύστασιν λαμβάνουσαν, τὸ δὲ περὶ τὰ πρακτὰ λόγον, περὶ ἃ καὶ ἡ φρόνησις ἰδίως, λογισμὸν εἶπεν. Ὅτι δὲ τῶν ἀνθρώπων ἴδιον ἡ ἐμπειρία, ἐδήλωσεν εἰπών «γίγνεται δὲ ἐκ τῆς μνήμης ἐμπειρία τοῖς ἀνθρώποις.» Πῶς δὲ γίγνεται ἡ ἐμπειρία ἐκ τῆς μνήμης σαφῶς λέγει. Λογική γάρ τις γνῶσις ἤδη ἡ ἐμπειρία, ταύτῃ τῆς τέχνης λειπομένη, ὅτι ἡ μὲν ἐμπειρία γνῶσίς τίς ἐστιν οὐ καθόλου τὸ πολλάκις μνημονευθέν, ὅπερ ἦν τὸ καθ» ἕκαστον, ἡ δὲ τέχνη οὐ μόνον τούτου γνῶσίς ἐστιν, ἀλλὰ παντὸς τοῦ τοιούτου ὁμοίου ὡς ἑνός· ὡς ἔχει οὖν ἐμπειρία πρὸς μνήμην οὖσαν μὲν ἑνός τινος κατ» ἀριθμὸν ἢ πράγματος ἢ λόγου, οὕτω τέχνη ἢ ἐπιστήμη πρὸς ἐμπειρίαν. Ἡ μὲν ἐμπειρία τῶν πολλῶν τε καὶ καθ» ἕκαστα ἢ γὰρ αἰσθητῶν, ὧν ἐστὶν ἡ μνήμη, εἰς μίαν περίληψιν ἢ γνῶσιν ἐστι συστολή, ἡ δὲ τέχνη τῶν πολλῶν ἐμπειριῶν συγκεφαλαίωσίς ἐστιν. Ἐξ ἐμπειρίας μὲν τὸ εἰδέναι ὅτι τοῖς τήνδε τὴν νόσον νοσοῦσι τόδε τὸ φάρμακον χρήσιμον, ἐκ τῆς τέχνης δὲ τὸ τοῖς τοιανδὶ νόσον νοσοῦσι τοιόνδε συμφέρει χρῆσθαι· ἐξ ὧν δὴ ὁμοίων τοῖς ἐξ ἐμπειρίας ληφθεῖσι συνορᾷ ἡ τέχνης ἡ τοῦ ὁμοίου μετάβασις, ὡς καὶ αὐτὸς σαφῶς ἔδειξε διὰ τῶν παραδειγμάτων. «Τήνδε τὴν νόσον» ἀντὶ τοῦ τὴν τοιάνδε νόσον· οὐ γὰρ ἐπὶ τῶν βοηθημάτων μόνον ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν νόσων ἢ καὶ τὸ ὅμοιον τῇ τέχνῃ μετάβασις. Οὐχ ὅτι δὲ τέχνην ἀδύνατον ἀναλαβεῖν χωρὶς ἐμπειρίας λέγει, ἀλλ» ὅτι τὴν ἀρχὴν ἡ τῆς τέχνης εὕρεσις δι» ἐμπειρίας, ἐπεὶ ὡς ἐρεῖ, ἐνδέχεταί τινας τεχνίτας μὲν εἶναι μὴ ἐμπειρίους δέ. Ὅτι δὲ οἱ μὴ μετ» ἐμπειρίας τι ποιοῦντες ἀπὸ τύχης ἀκολουθοῦν τὸ τέλος ἔχουσιν, ἀλλ» ὡς ἐκ προνοίας ἢ τέχνης, ὡς ἔλεγε Πῶλος, δῆλον.
