З УСПАМІНАЎ СТАШЭЎСКАЙ ТАЦЦЯНЫ
— Думічы — родная вёска, у якой я нарадзілася. Тут прайшлі гады майго дзяцінства, тут я хадзіла ў школу з першага па чацвёрты клас, з чацвёртага па восьмы клас — у Дарагавіцкую васьмігадовую школу, дзесяць класаў заканчвала ў Лясноўскай сярэдняй адукацыйнай школе. З цеплатой і хваляваннем успамінаецца ўсё наша дзяцінства.
У хаце было восем дзяцей. Бедная наша мама Гэлька ніколі на адпачывала. Раніцай паліла ў печы, бо трэба было ўсім нам прыгатаваць сняданак і паставіць у печ абед. На снеданне мама гатавала мачанку з бульбай або яечню. А на абед ставіла капусту з гусяцінай, тушыла бульбу. Амаль кожную нядзельку пякла аладкі і ставіла чыгунок (літраў на пяць) з мачанкай і грыбамі. Калі хапала часу, дык пякла сухарыкі з аржанай мукі. Яны былі такія смачныя, што яшчэ і цяпер хочацца іх не тое, што з’есці, а хаця б паглядзець на іх, адчуць пах і асалоду таго часу.
Колькі я сябе памятаю, мне здаецца, што я ніколі не адчувала сябе сытай, заўсёды хацелася есці. Гэта было не адчуванне голаду, а жаданне паесці. Яно мяне заўсёды падштурхоўвала рухацца, жыць.
Раніцай, калі ў печы пякліся скварачкі, дык заўсёды іх было столькі, колькі едакоў у хаце. А самая тоўстая скварка была татава. Мама заўсёды казала: «Дзеткі, бацька ж цяжка працуе, і яму патрэбна скварка большая». Вось так і жылі. Таму я і цяпер стараюся, каб у мяне заўсёды быў запас мукі, солі, цукру, крупаў. На зіму заўсёды раблю мноства «закрутак». Гэта і агуркі, і памідоры, кампоты, рознае варэнне.
Але ў жыцці ўсё змяняецца. Сёння ў нашай вёсцы няма ніводнай каровы. Нельга паверыць, што зусім нядаўна ў Думічах у кожнай сядзібе была карова, нашы жанчыны-даяркі хадзілі ў саўгасныя кароўнікі карміць і даіць паўтысячы кароў. А сёння ў вёсцы і шклянкі сырадою не знойдзеш! Лапуці, Лагошы, Жыбуртовіч яшчэ трымаюць свіней, некаторыя пенсіянеры маюць пяць-дзесяць курачак. Майму ўнуку Арсенію ўжо 10 гадоў, а кароўку ён бачыў толькі па тэлевізары. Некалі дзеці гулялі на выгулах з мячыкам, прыгалі са скакалкай, з пясочку будавалі домікі, на дарозе гулялі ў «класікі». Улетку, дарэчы, і сёння ў Думічы заязджаюць з гарадоў дзеці на канікулы, але яны больш па хатах сядзяць у нейкіх «цік-токах». Выйдзеш на вуліцу — нідзе няма нікога, цішыня, і толькі калі-небудзь прабяжыць па вуліцы сабачка, які сам шукае сабе сяброў. Некалі яшчэ толькі днее, а ва ўсіх хатах ужо гарыць свет, гаспадыні паляць у печы, і з кожнага коміна дым ідзе слупам у неба. Сёння ад нашага дома да Будрыкаў у адных Выскваркаў гарыць свет, а дыму з коміна забылася калі і бачыла… Як вы думаеце: жыццё стала лепшым, жыць стала весялей?
Канешне, жыццё назад не вернеш, ды і не надта хочацца вяртацца, як успомніш, колькі мы тады працавалі. Цяпер добра жыць: свет гарыць, тэлевізар ідзе, мікрахвалёўка і хуткаварка ёсць, газавая пліта гарыць лепш за печ. Ад здабыткаў цывілізацыі грэх адказвацца, яны значна аблегчылі наша жыццё. Але навошта мы адказаліся ад нашага радаснага дзяцінства, калі ўся дзетвара разам гуляла, купалася ў рэчцы, калі сем’ямі хадзілі ў лес у ягады і грыбы. Шкада, што нашы ўнукі не паспрабуюць той радасці і таго шчасця, якое давала нам адчуванне адной сям’і, супольнасці ўсіх жыхароў вёскі. Як цудоўна было ўсім «канчанам» збірацца ля рэчкі, каля драўлянага моста на купальні. Чысценькая імклівая вадзічка, не надта цёплая, але і не халодная, агортвае тваё цела, лашчыць рукі, твар. Гэткая асалода, словамі не перадаць! Купальня ўся па берагах пакрыта квітнеючымі белымі і жоўтымі гарлачыкамі. Глядзіш на гэткае хараство, здаецца, руку працягні — і яно тваё, і хочацца жыць вечна, жыць і радавацца дзень і ноч. Гэта не толькі мае думкі, з такімі пачуццямі тады жылі ўсе мае сяброўкі, гэта праўда жыцця.
На левым беразе Выні, за мастом, рос старадаўні магутны дуб. Якраз пад ім моладзь часта спраўляла вячоркі з вогнішчам, смажанай рыбай, салам і бульбай. Няма ўжо ні рэчкі, ні маста, ні дуба, ні купальні. Замест ракі цяпер голая канава, цераз якую перакінуты бетонны мост. Вадзічка цячэ, гамоніць, але ніхто ў ёй не купаецца, не ловіць печкуроў, не збірае гарлачыкі для дзяўчат.
Змянілі прыроду і лад жыцця самі людзі. Яны хацелі, каб усё было лепш, але, як заўсёды, стала «хреново».
Бывала, Лазарэвічы ці Ксяневічы заколюць кабанчыка, дык вечарам на свежаніну збіраліся ўсе суседзі. Адзін аднаму абавязкова прыносілі свежаніну. Цяпер жа не чуваць па вёсцы віску свіней, адышлі ў небыццё свежаніна і пасядзелкі. Хаты думічане пачалі зачыняць на замкі, хадзіць да суседа на гутарку сталі ўсё менш. Не ўбычыш сёння пенсіянераў, якія раней сядзелі на лав
